Een risicoregister is een belangrijk projectdocument waarmee je risico's en problemen effectief kunt aanpakken wanneer (niet als) ze zich tijdens je project voordoen. Het vermindert bovendien de tijd die je besteedt aan het vinden van oplossingen voor problemen, grote projectvertragingen en onnodige budgetverhogingen.
In dit artikel bespreek ik de waarde van een risicoregister, hoe je er een maakt en best practices voor risicobeheer van projecten, zodat je pijnlijke projectproblemen en de daaropvolgende ongemakkelijke gesprekken met klanten kunt voorkomen.
Wat is een risicoregister?
Een risicoregister is een document dat wordt gebruikt om risico's gedurende de hele levenscyclus van een project bij te houden en erover te rapporteren. Het maakt deel uit van het risicobeheerproces en bevat alle risico's of problemen die zich kunnen voordoen (zelfs minuscule), zodat belanghebbenden op de hoogte zijn van de impact. Je kunt projectbeheersoftware gebruiken om risico's naast je register bij te houden en te beheren.
De inhoud van een risicoregister varieert afhankelijk van een aantal factoren, zoals de behoeften van de klant, de omvang en complexiteit van het project en het type project.
Voorbeeld van een risicoregister
Zo zou een eenvoudig risicoregister eruit kunnen zien. Je kunt deze zo eenvoudig of complex maken als je wilt, maar zorg ervoor dat je alle benodigde informatie vastlegt die jij en je belanghebbenden nodig hebben om weloverwogen beslissingen te nemen.

Veelvoorkomende risicoscenario's bij het opnieuw lanceren van een website zijn vertraagde goedkeuringen, ontbrekende omleidingen, integratiefouten en de onbeschikbaarheid van ontwikkelaars. De onderstaande tabel geeft voorbeelden van risicoscenario's en hoe een projectmanager deze zou kunnen beoordelen en erop zou kunnen reageren.
| Voorbeeld van risicoscenario | Risicobeoordeling | Reactieplan & verantwoordelijke |
|---|---|---|
| R01: Vertraagde goedkeuringen kunnen de lancering uitstellen. | Waarschijnlijkheid: hoog. Impact: hoog. | Stel deadlines voor goedkeuring vast en wijs een vervangende goedkeurder aan. Verantwoordelijke: projectmanager. |
| R02: Ontbrekende omleidingen kunnen het organische verkeer verminderen. | Waarschijnlijkheid: gemiddeld. Impact: hoog. | Breng bestaande URL's in kaart en test omleidingen vóór de lancering. Verantwoordelijke: SEO-verantwoordelijke. |
| R03: Integratiefouten kunnen de functionaliteit van de website verstoren. | Waarschijnlijkheid: gemiddeld. Impact: hoog. | Test integraties vroegtijdig en bereid alternatieven voor. Verantwoordelijke: technisch verantwoordelijke. |
| R04: De onbeschikbaarheid van een ontwikkelaar kan de implementatie vertragen. | Waarschijnlijkheid: gemiddeld. Impact: gemiddeld. | Leid teamleden op voor meerdere taken en documenteer de implementatiestappen. Verantwoordelijke: verantwoordelijke voor ontwikkeling. |
Opmerking: Dit zijn illustratieve beoordelingen. De werkelijke scores zijn afhankelijk van de omstandigheden van het project.
Sjabloon voor risicoregister
Hier vind je een sjabloon voor een risicoregister met verschillende niveaus van complexiteit (je moet lid zijn om toegang te krijgen tot het sjabloon).
Dit is het eerste complexiteitsniveau van het sjabloon:

Gebruik het eenvoudige risicoregister wanneer de meeste risico's binnen de controle van het project- en klantteam vallen en weinig impact hebben op andere delen van de organisatie.
Het tweede complexiteitsniveau is het beknopte risicoregister.

Gebruik dit wanneer delen van de organisatie met een lage tot gemiddelde impact mogelijk worden geraakt en jij, je klant en je team meer controle hebben over het actieplan.

Zo ziet het meest complexe niveau van het risicoregister in het sjabloon eruit.

Gebruik dit wanneer andere delen van de organisatie mogelijk worden geraakt of verantwoordelijk zijn voor het risico. Het omvat uitgebreide rapportage over de financiële impact en ernst. De waarschijnlijkheid van deze risico's ligt mogelijk buiten je controle, maar je moet er wel rekening mee houden en erover rapporteren.

Vind hier meer sjablonen voor projectmanagement.
Waarom een risicoregister gebruiken?
Het doel van het risicoregister is om als centrale plek te dienen voor alle mogelijke risico's, de gevolgen ervan en hoe je van plan bent deze aan te pakken.
Het helpt de verwachtingen van belanghebbenden en teamleden te beheren rond het vermijden of beperken van risico's en creëert een gevoel van verantwoordelijkheid en urgentie om ze aan te pakken voordat ze catastrofale problemen worden die later moeilijker op te lossen zijn.
Wat moet er in een risicoregister staan?
Voor elk risico dat je in je register vastlegt, moet je het volgende opnemen:
- Identificatienummer of naam van het risico: Elk specifiek risico moet een nummer krijgen dat consequent wordt gebruikt in tools en statusrapporten.
- Wat kan er misgaan? Geef een beschrijving van het risico (bijvoorbeeld een risico met betrekking tot middelen, zoals problemen met de capaciteit van middelen binnen het team, waardoor de voortgang kan vertragen en vertragingen kunnen ontstaan).
- Wat kunnen we eraan doen? Beschrijf het plan voor risicobeperking of de risicorespons om de gevolgen van het risico te voorkomen of te beperken (bijvoorbeeld een gedetailleerd middelenplan per week maken waarin staat wanneer specifieke middelen nodig zijn).
- Risico-eigenaar: Dit is de persoon die verantwoordelijk is voor het rapporteren over de gevolgen en waarschijnlijkheid van het risico. Deze persoon is verantwoordelijk voor het oplossen van het risico en het informeren van jou over eventuele wijzigingen in het risico.
- Gevolgen en waarschijnlijkheid van het risico: Dit wordt ook wel risicoanalyse genoemd en is je beoordeling van de waarschijnlijkheid dat de risico-gebeurtenis zich voordoet en van de gevolgen die dit voor je project zal hebben.
- Prioriteit van het risico: Op basis van je beoordelingen van de waarschijnlijkheid en gevolgen van het risico wijs je aan elk risico en je geplande reactie daarop een prioriteitsniveau toe.
- Status van het risico: Mogelijke statussen zijn open & in planning, open & in monitoring, gesloten en opgetreden.
- Risicocategorie: Dit is het projectgebied dat gevolgen zal ondervinden of waaronder dit probleem valt.
Wanneer gebruik je een risicoregister?
Ik werk mijn risicoregister gedurende het hele project bij, omdat risico's veranderen wanneer planningen verschuiven, belanghebbenden hun inbreng leveren en nieuwe afhankelijkheden ontstaan.
- Projectplanning: Maak het register voordat het werk begint, zodat je team risico's kan identificeren, eigenaren kan aanwijzen en vroegtijdig reacties kan plannen.
- Projectstart: Bespreek risico's met belanghebbenden om prioriteiten, verwachtingen rond rapportage en plannen voor risicobeperking te bevestigen.
- Wijzigingen in de scope: Werk het register bij wanneer planningen, budgetten, personeelsbezetting of op te leveren resultaten veranderen en nieuwe risico's introduceren.
- Belangrijke mijlpalen: Bekijk onopgeloste risico's opnieuw vóór lanceringen, goedkeuringen of belangrijke overdrachtsmomenten die de oplevering kunnen beïnvloeden.
- Statusvergaderingen: Bekijk actieve risico's regelmatig, zodat je team op één lijn blijft wat betreft prioriteiten en vervolgstappen.
- Nieuwe blokkades: Voeg risico's toe wanneer er tijdens de uitvoering problemen, vertragingen of afhankelijkheden ontstaan die de voortgang bedreigen.
- Projectafsluiting: Sluit risico's zodra ze geen invloed meer hebben op het project of het probleem is opgelost.
Een risicoregister maken
Dit zijn de stappen om een degelijk en effectief risicoregister voor projectmanagement te maken:
1. Risico's identificeren
Brainstorm over alle mogelijke risico's die zich in je project kunnen voordoen. Hier zijn enkele vragen die ideeën kunnen opleveren:
- Is er een groot of klein klantteam?
- Hoeveel niveaus van besluitvormers zijn er?
- Is er een bestuur betrokken dat voortdurend over het project moet worden geïnformeerd of intensief betrokken is bij het besluitvormingsproces?
- Heeft dit project gevolgen voor anderen binnen de organisatie?
- Heeft je klant veel aandacht voor details en wil diegene op de hoogte zijn van details, of vertrouwt de klant jou en je projectteamleden?
- Is er sprake van een hoge of lage mate van complexiteit?
- Zijn er meerdere bedrijfsafdelingen bij het project betrokken?
- Is er een groot aantal middelen betrokken?
- Is er veel aandacht voor gegevens- en/of beveiligingsvereisten?
Je beschikt misschien niet over de expertise om alle mogelijke risico's te identificeren. Maak risicobeheer daarom een teamaangelegenheid tijdens de projectplanning. Voer een afzonderlijk gesprek met je klantteam en doe dezelfde oefening.
2. Risico's inschatten
Voer een risicoanalyse uit om te bepalen hoe waarschijnlijk het is dat elk risico zich voordoet en welke impact het op je project kan hebben. Het kan nuttig zijn om dit soort kwalitatieve risicoanalyse in een risicomatrix weer te geven, zodat je de relatieve niveaus van mogelijke impact en waarschijnlijkheid kunt visualiseren.

In deze fase noteer je ook de risicocategorie (bijvoorbeeld of het een bedreiging vormt voor de projectplanning, het budget enzovoort) en het prioriteitsniveau op basis van je matrix voor impact en waarschijnlijkheid (de risico's rechtsboven hebben de hoogste prioriteit).
Ken ook aan elk risico een status toe. Als je project zich nog in de planningsfase bevindt, hebben alle risico's de status "open" of "planning", maar naarmate je verdergaat met het project en risico's zich voordoen (of juist niet), werk je de status indien nodig bij naar "in de gaten houden", "gesloten" of "opgetreden".
3. Stel responsplannen voor risico's op
Plan je reactie op elk risico. Wat doe je als het zich voordoet? Welke stappen kun je nemen om het te voorkomen of de impact ervan te beperken?
Je kunt verschillende strategieën voor risicobeheer gebruiken, maar reacties op risico's vallen over het algemeen in vier hoofdcategorieën:
- Vermijden: Hierbij neem je concrete stappen om de kans dat het risico zich voordoet uit te sluiten.
- Overdragen: Dit betekent dat je het eigenaarschap en de verantwoordelijkheid voor het risico elders belegt (bijvoorbeeld door gegevensopslag en -beveiliging uit te besteden aan een externe leverancier).
- Beperken: Hierbij neem je stappen om de negatieve impact van het risico te verkleinen. Dit gebruik je wanneer je het risico niet volledig kunt vermijden.
- Accepteren: Dit betekent dat je het risico erkent, maar geen noodplan uitvoert tenzij het risico zich daadwerkelijk voordoet.
Bij het overwegen van reacties op elk risico moet je rekening houden met de mogelijke impact van de reactie zelf. Houd rekening met de volgende mogelijke neveneffecten:
- Inherent risico: Dit zijn de risico's die je voor het project hebt geïdentificeerd.
- Restrisico: Risico's die blijven bestaan nadat een reactie op het risico of beheersmaatregelen zijn geïmplementeerd.
- Secundair risico: Een nieuw risico dat ontstaat door een reactie op een ander risico te implementeren.
4. Wijs eigenaars toe
Wijs iemand uit je team of uit het team van de klant aan die verantwoordelijk is voor elk risico. Dit is de persoon die de geplande reactie op het risico uitvoert en daar toezicht op houdt, en de status van het risico gedurende het hele project bewaakt.
Als projectmanager ben je verantwoordelijk voor het grootste deel van de risico's binnen het project, maar die verantwoordelijkheid hoeft niet volledig op jouw schouders te rusten. Je kunt de klant bijvoorbeeld verantwoordelijk maken voor het noodplan als die de inhoud voor de website niet kan aanleveren op het afgesproken moment (waardoor de projectplanning in gevaar komt).
5. Bewaak en pas aan
Houd je risicoregister gedurende het hele project bijgewerkt. Bekijk het op zijn minst telkens wanneer je een mijlpaal of belangrijke oplevering afrondt, of wanneer een risico zich voordoet of succesvol wordt vermeden.
Bewaar het op een handige plek, bij voorkeur op een plek waar het hele team er toegang toe heeft en het indien nodig kan bekijken.
Je risicoregister bijhouden
Een risicoregister maken is nog maar het begin. Om het gedurende het hele project nuttig te houden, moet je risicoanalyses bijwerken, de responsplannen opvolgen en ervoor zorgen dat het team weet wanneer prioriteiten veranderen.
Zo houd je je risicoregister bij naarmate je project vordert:
- Stel een beoordelingsschema op: Bekijk het register tijdens regelmatige statusvergaderingen en vóór belangrijke projectmijlpalen. Risico's met een hoge prioriteit hebben mogelijk vaker aandacht nodig.
- Beoordeel bestaande risico's opnieuw: Controleer of de waarschijnlijkheid, impact of prioriteit van elk risico is veranderd. Een naderende lanceringsdeadline kan bijvoorbeeld de urgentie van vertraagde goedkeuringen door de klant vergroten.
- Volg op bij risico-eigenaren: Controleer of de toegewezen teamleden hun responsplannen uitvoeren. Werk acties, deadlines en verantwoordelijkheden indien nodig bij.
- Werk risicostatussen bij: Voeg nieuw geïdentificeerde risico's toe, sluit risico's die niet langer relevant zijn en verplaats risico's die zich hebben voorgedaan naar je proces voor het beheer van problemen.
- Communiceer belangrijke wijzigingen: Benadruk nieuwe risico's, achterstallige acties en wijzigingen in prioriteit, zodat belanghebbenden weloverwogen beslissingen kunnen nemen.
Een goed bijgehouden risicoregister moet je team een duidelijk beeld geven van welke risico's aandacht nodig hebben, wie verantwoordelijk is en wat er vervolgens moet gebeuren.
Aanbevolen werkwijzen voor risicoregisters
Hier zijn enkele aanbevolen werkwijzen voor risicoregisters die je gedurende je project kunt volgen.
- Zet het risicoregister op een zichtbare plek waar alle betrokkenen het regelmatig kunnen bekijken, bijvoorbeeld in de projectmanagementsoftware of de tool voor risicobeheer die je gebruikt.

- Behandel risico's zoals je budget, tijd en scope behandelt. Bespreek ze tijdens statusvergaderingen en in statusrapporten, zodat alle betrokkenen op de hoogte zijn van hun verantwoordelijkheden. Dit vermindert ook verrassingen die een project kunnen stilleggen of een relatie kunnen schaden.
- Voor kleinere projecten waarvoor een complex projectrisicoregister overdreven is, maak je een item aan in je projectmanagementtool en voeg je risico's toe als subitems. Zo kun je ze op een eenvoudige manier bijhouden. Je kunt opmerkingen over oplossingen of veranderende niveaus van ernst of prioriteit overzichtelijker vastleggen dan in een Excel-spreadsheet.

Veelvoorkomende valkuilen en beperkingen van risicoregisters
Risicoregisters helpen projectmanagers om problemen te voorzien, maar ze hebben beperkingen. Ze kunnen niet elk risico voorspellen en het eenvoudigweg documenteren van een mogelijk probleem garandeert niet dat het wordt voorkomen.
Hier volgen enkele veelvoorkomende valkuilen en manieren om deze te voorkomen:
- Te veel risico's met een lage prioriteit bijhouden: Een overvol register kan het moeilijker maken om kritieke bedreigingen te identificeren. Richt je op risico's met de grootste potentiële impact en geef ze dienovereenkomstig prioriteit.
- Vertrouwen op subjectieve beoordelingen: Beoordelingen van waarschijnlijkheid en impact zijn vaak afhankelijk van individueel oordeel. Gebruik consistente beoordelingscriteria en betrek relevante belanghebbenden om de beoordelingen betrouwbaarder te maken.
- Risico's identificeren zonder actie te ondernemen: Een lijst met mogelijke problemen beschermt je project niet. Wijs risico-eigenaren aan, definieer responsplannen en leg duidelijke verantwoordelijkheden vast.
- Onverwachte risico's over het hoofd zien: Geen enkel register kan elk mogelijk scenario bevatten. Stimuleer voortdurende risico-identificatie en houd noodplannen bij voor onverwachte verstoringen.
Wanneer is een risicoregister misschien niet nodig?
Niet elk project heeft een gedetailleerd, zelfstandig risicoregister nodig. Voor kleine projecten met een lage complexiteit en weinig afhankelijkheden kan een eenvoudig risico-overzicht of een checklist binnen je projectmanagementsoftware voldoende zijn.
Risicoregisters mogen ook geen vervanging zijn voor logboeken met problemen, noodplanning of regelmatige communicatie. Ze zijn het meest effectief wanneer ze worden gebruikt als onderdeel van een breder risicomanagementproces dat teams helpt om op onzekerheid te reageren in plaats van deze alleen te documenteren.
Wat nu?
Wil je in contact komen met andere digitale projectmanagers om bronnen en beproefde werkwijzen te delen? Word lid van onze community en krijg toegang tot meer dan 100 sjablonen, voorbeelden en uitgewerkte casussen, en kom via Slack in contact met honderden andere digitale projectmanagers.
