Kaynak dengeleme, ekip üyelerine, ekipmanlara veya diğer kaynaklara aynı anda birden fazla görev için ihtiyaç duyulduğunda proje yöneticilerinin zamanlama çakışmalarını çözmesine yardımcı olur. Görev zamanlamalarını kaynakların kullanılabilirliğine uyacak şekilde ayarlayarak aşırı tahsisi önleyebilir ve daha gerçekçi bir proje zaman çizelgesi oluşturabilirsiniz.
Bu kılavuzda kaynak dengelemenin ne zaman kullanılacağı, ilgili teknikler ve projelerinize nasıl uygulanacağı ele alınmaktadır.
Kaynak Dengeleme Nedir?
Kaynak dengeleme, proje görevlerinin zamanlamasını kaynak talebini kullanılabilirlikle eşleştirecek şekilde yeniden düzenleme sürecidir. Örneğin, bir geliştiriciye aynı zamana denk gelen iki görev atanmışsa, daha düşük öncelikli görevi geliştiricinin uygun olduğu bir zamana taşıyabilirsiniz.
Bu yaklaşım aşırı tahsisi önler; ancak projenin kritik yolunu değiştirebilir veya tamamlanma tarihini uzatabilir. Kaynak yönetimi yazılımı bu çakışmaların belirlenmesine ve zamanlamaların buna göre ayarlanmasına yardımcı olabilir.
Kaynak Dengeleme Ne Zaman Kullanılmalı?
Kaynak dengelemeyi şu durumlarda kullanın:
- Gerekli kaynakların kullanılabilirliği sınırlıysa: Bir DevOps mühendisinin bir yazılım geliştirme projesinde yalnızca bir hafta çalışabildiğini varsayalım. Kaynak zamanlamasını onun kullanılabilirliğine uyacak şekilde ayarlarsınız.
- Gerekli kaynakların paylaşılması gerekiyorsa: Bir kalite güvence sorumlusunun zamanını iki üretim hattı arasında bölmek zorunda olduğunu varsayalım. İki hat için kalite güvence izleme ve denetim zamanlamalarını, kalite güvence sorumlusunun kullanılabilirliğine uyacak şekilde ayarlarsınız.
- Gerekli kaynaklar sınırlı miktarlarda mevcutsa: Bir inşaat projesinin iki vince ihtiyaç duyduğunu, ancak yalnızca bir vinci olduğunu ve ek vinç edinme imkânı bulunmadığını varsayalım. Daha yüksek öncelikli görevin vinci önce kullanacağı şekilde proje zamanlamasını yeniden düzenlersiniz.
- Gerekli kaynaklara aşırı tahsis yapılmışsa: Aynı zamana denk gelen iki faaliyetin projenin yapı mühendisinin çalışmasını gerektirdiğini varsayalım. Yapı mühendisinin daha yüksek öncelikli denetim faaliyetini önce gerçekleştirebilmesi için daha düşük öncelikli denetim faaliyetini yeniden zamanlarsınız.
- Kaynak kullanımı dengeli olmalıdır: Bir faaliyetin tahmini süresinin beş gün olduğunu ve Geliştirici A'nın üç gün boyunca 16 saat çalışıp iki gün hiç çalışmadığını varsayalım. Kaynak dengelemeden sonra Geliştirici A, altı gün boyunca günde sekiz saat çalışır ve faaliyet süresi bir gün uzar.
Matematiksel olarak ayarlama şu şekilde görünür:
Günde 16 saat x 3 gün = 48 saat = günde 8 saat x 6 gün

Kaynak Dengeleme Teknikleri
Çeşitli proje zamanlama teknikleri, kaynak kısıtlarını yönetmenize, iş yüklerini ayarlamanıza ve gecikmeleri en aza indirmenize yardımcı olabilir. Doğru yaklaşım; kaynaklarınızın kullanılabilirliğine, görev bağımlılıklarına ve proje teslim tarihlerine bağlıdır.
1. Kritik Yol Yöntemi (CPM)
Kritik yol yöntemi, projenizin en kısa süresini belirleyen birbirine bağımlı görevlerin en uzun dizisini tanımlar.
Hangi görevlerin zamanlama esnekliğine sahip olduğunu ve hangi gecikmelerin proje teslim tarihini etkileyebileceğini belirlemenize yardımcı olur. Bu, kaynak dengeleme sırasında hangi faaliyetlerin yeniden zamanlanacağına karar verirken özellikle kullanışlıdır.
2. Hızlı İzleme
Hızlı izleme, normalde sırayla gerçekleştirilmesi gereken görevleri paralel olarak yürütmeyi içerir.
Kaynak dengeleme sırasında kaybedilen zamanı telafi etmeye yardımcı olabilir; ancak kaynak çakışmaları ve yeniden çalışma riskini de artırır. Bunu yalnızca görevler güvenli bir şekilde örtüşebildiğinde ve yeterli kaynak bulunduğunda kullanın.
3. Çökertme
Çökertme, ek ekip üyeleri atamak veya fazla mesaiyi onaylamak gibi kritik görevlere kaynak ekleyerek proje zamanlamasını kısaltır.
Bu, kaynak kısıtlarının neden olduğu gecikmeleri telafi etmeye yardımcı olabilir; ancak genellikle maliyetleri artırır ve yalnızca ek kaynaklar görev süresini azaltabildiğinde işe yarar.
4. Kritik Zincir Yöntemi (CCPM)
Kritik zincir yöntemi, kaynakların kullanılabilirliğini proje zamanlamasına dâhil eder ve belirsizliği yönetmek için zaman tamponları kullanır.
Kritik yol yönteminin aksine, esas olarak görev bağımlılıklarına ve sürelerine odaklanan kritik zincir planlaması, proje faaliyetlerini geciktirebilecek kaynak sınırlamalarını hesaba katar.
Kaynak Dengelemenin 4 Faydası
Kaynak dengeleme, daha gerçekçi programlar oluştururken proje yöneticilerinin mevcut kaynakları daha iyi kullanmasına yardımcı olur. Başlıca faydaları şunlardır:
- Daha verimli kaynak kullanımı: Mevcut ekip üyelerinden ve ekipmanlardan daha iyi yararlanılmasını sağlar; planlama düzenlemeleriyle çatışmalar çözülebileceğinde ek kaynak ihtiyacını azaltır.
- Gerçekçi planlama: Proje planlaması sırasında kaynakların kullanılabilirliğini hesaba katar; ulaşılabilir programlar oluşturmanıza ve beklenmedik gecikmelerden kaçınmanıza yardımcı olur.
- Dengeli iş yükleri: Görevleri kullanılabilirlik ve kapasiteye göre dağıtarak kaynakların aşırı tahsis edilmesini önler.
- Daha öngörülebilir proje teslimi: Kaynakların ihtiyaç duyulduğunda planlanmasını sağlar ve proje ilerlemesini aksatabilecek çatışmaları azaltır.
Kaynak Dengelemenin Sınırlamaları
- Esnekliğin bulunmadığı proje planlaması durumlarında kullanılamaz. Kaynak dengeleme, faaliyetleri yeniden planlayarak ve kritik yolu uzatarak çatışmaları giderir. Buna izin verilmediğinde kaynak dengeleme yapamazsınız.
- Proje programını değiştirir. Zaman kaybının önemli maliyetler veya kayıplar anlamına geldiği projelerde, programı kaynakların kullanılabilirliğine göre planlamak maliyetli olabilir. Daha iyi bir yaklaşım, mevcut kaynakların kullanılabilir hâle gelmesini beklemek yerine ek kaynaklar getirmektir.
Kaynak Dengeleme Örneği
Aşağıdaki bağımlılıklara ve tahmini sürelere sahip üç bileşen faaliyetinden (Faaliyet A, Faaliyet B ve Faaliyet C) oluşan basit bir projeniz olduğunu varsayalım:
- Faaliyet A, iki gün sürer ve Faaliyet B'nin başlaması için başlamış olması gerekir
- Faaliyet B, bir gün sürer ve Faaliyet A'nın tamamlanması için tamamlanmış olması gerekir
- Faaliyet C, bir gün sürer ve Faaliyet A ile B tamamlandıktan sonra başlayabilir
Bu hâliyle projenin tahmini süresi üç gündür.
Aşağıda projenin basit bir Gantt şeması üzerindeki gösterimi yer almaktadır.

Ancak ekip üyelerinizin kullanılabilirliği sınırlıdır. Roger günde yalnızca dört saat çalışabilirken Greg üç saat müsaittir. Orijinal programda ayrıca Roger ve Minerva çakışan faaliyetlere atanmış ve kaynak çatışmaları oluşmuştur.

Bu çatışmaları çözmek için görev bağımlılıklarına uyarak faaliyetleri her ekip üyesinin kullanılabilirliğine göre yeniden planlamanız gerekir.
İşte yeni Gantt şemanız.

Kaynak dengelemeden sonra proje üç gün yerine 11 gün sürer. Zaman çizelgesi daha uzun olsa da revize edilen program, kaynakların kullanılabilirliğini hesaba katar ve ekip üyelerinin aşırı yüklenmesini önler.
Kaynak Dengeleme ve Kaynak Yumuşatma Karşılaştırması
Kaynak dengeleme ve kaynak yumuşatma, proje yöneticilerinin iş yüklerini dengelemesine ve kaynak kısıtlarını yönetmesine yardımcı olur. Temel fark, proje zaman çizelgesini nasıl etkiledikleridir.
| Faktör | Kaynak Dengeleme | Kaynak Yumuşatma |
|---|---|---|
| Ana öncelik | Kaynakların kullanılabilirliği | Proje teslim tarihleri |
| Zamanlama yaklaşımı | Görevleri mevcut kaynaklara göre yeniden planlar | Görevleri mevcut toplam bolluk (esneklik) içinde ayarlar |
| Proje zaman çizelgesi | Tamamlanma tarihini uzatabilir | Tamamlanma tarihini değiştirmez |
| Kritik yol | Kritik yolu değiştirebilir | Kritik yolu değiştirmez |
| Şu durumlarda en iyi şekilde kullanılır | Kaynaklar sınırlı olduğunda veya aşırı tahsis edildiğinde | Son teslim tarihleri sabit olduğunda ve görevlerde zamanlama esnekliği bulunduğunda |
Örneğin, bir geliştiriciye çakışan görevler atandığında, kaynak dengeleme, proje süresini uzatsa bile geliştirici müsait olana kadar görevlerden birini geciktirebilir. Kaynak yumuşatma ise teslim tarihini değiştirmemek için görevleri yalnızca mevcut esneklik süresi içinde kaydırır.
Daha ayrıntılı bir karşılaştırma için kaynak dengeleme ve kaynak yumuşatma rehberimize bakın.
Kaynak Dengeleme Nasıl Yapılır?
Kaynak dengeleme; proje zaman çizelgenizi gözden geçirmeyi, kaynak çakışmalarını belirlemeyi ve görevleri kullanılabilirliğe uyacak şekilde ayarlamayı içerir. Daha gerçekçi bir zaman çizelgesi oluşturmak için şu beş adımı izleyin.
1. Proje Zaman Çizelgenizi Parçalara Ayırın
Projenizin karmaşıklığına bağlı olarak proje zaman çizelgenizi günler veya haftalar gibi yönetilebilir aralıklara bölün.
Her aralıkta hangi görevlerin planlandığını, tahmini sürelerini ve çalışmanın ne zaman başlayabileceğini etkileyen bağımlılıkları belirleyin.
2. Kaynak Gereksinimlerini ve Kullanılabilirliğini Belirleyin
Planlanan her görev için hangi ekip üyelerine, ekipmanlara veya malzemelere ihtiyaç duyulduğunu belirleyin ve bu gereksinimleri gerçek kullanılabilirlikle karşılaştırın.
Çalışma saatlerini, planlanan izinleri ve diğer projelere yönelik taahhütleri göz önünde bulundurun. Bu, kaynak talebinin kapasiteyi aştığı noktaları belirlemenize yardımcı olur.
3. Zamanlama Çakışmalarını Belirleyin ve Çözün
Aynı sınırlı kaynakları gerektiren çakışan görevleri arayın. Bir çakışma oluştuğunda, görevlerden birini kullanılabilir başka bir zaman aralığına taşımayı değerlendirin.
Yaptığınız ayarlamaların görev bağımlılıklarına uygun olduğundan ve zaman çizelgesinin başka bir yerinde ek çakışmalar oluşturmadığından emin olun.
4. Rekabet Eden Görevlere Öncelik Verin
Birden fazla görev aynı kaynaklar için rekabet ettiğinde, son teslim tarihlerini, bağımlılıkları ve projenin önemini temel alarak hangisinin öncelikli olması gerektiğini belirleyin.
Kritik yol üzerindeki görevler genellikle daha yakından takip edilmelidir; çünkü gecikmeler projenin tamamlanma tarihini etkileyebilir.
5. Zaman Çizelgesini Ayarlayın ve Gözden Geçirin
Kullanılabilir kaynakları daha yüksek öncelikli görevlere atayın ve diğer görevleri gerektiği gibi yeniden planlayın. Ardından kalan çakışmaları belirlemek için güncellenen zaman çizelgesini gözden geçirin.
Kaynak talebi kullanılabilirlikle uyumlu hâle gelene kadar süreci tekrarlayın. Yaptığınız ayarlamaların kritik yolu veya projenin tamamlanma tarihini değiştirip değiştirmediğini kontrol edin ve önemli değişiklikleri paydaşlara bildirin.

Popüler Kaynak Dengeleme Araçları
Projelerinizde bu süreci yürütürken kullanabileceğiniz bazı kaynak dengeleme teknikleri ve araçları aşağıda verilmiştir.
- Gantt şemalarını kullanın: Yukarıda açıkladığım örnekte gördüğünüz gibi, Gantt şemaları görevleri ve bitiş tarihlerini veya proje sürelerini görselleştirmek ve kaynak talebini ve dağılımını etkileyen bağımlılıkları belirlemek için son derece kullanışlıdır.
- Proje yönetimi araçlarını kullanın; örneğin proje yönetimi yazılımları (projelerin tüm yönlerini yönetmek için) veya kaynak yönetimi yazılımları (kaynakları yönetmeye ve planlamaya odaklanır); bu araçlar kaynakları ve dağılımı görüntülemenizi sağlar. Genellikle, belirlediğiniz ölçütlere göre zamanlama çakışmalarını otomatik olarak çözen algoritmalarla birlikte gelirler.
- Kritik yolu belirleyin (diğer adıyla kritik yol yöntemi veya CPM). Kaynak dengeleme bir projenin kritik yolunda değişikliğe yol açabileceğinden, bunun önceden tam olarak nasıl göründüğünü bilmek önemlidir. Bu şekilde, kritik yolun (ve proje tamamlanma tarihinin veya proje son tarihinin) değişebileceği konusunda müşteriyi veya paydaşları erkenden uyarabilirsiniz.
5 Kaynak Dengeleme İçin En İyi Uygulamalar
- Kaynak dağılımını sürekli izleyin: Kaynak dengeleme, bir kez yapılıp tamamlanan bir süreç değildir. Proje boyunca çakışmaları tespit etmek için kaynak dağılımı yöntemlerinizi izlemeye devam edin (ör. diğer projelerdeki son dakika talepleri, hastalık izni gibi beklenmedik devamsızlıklar vb.).
- İşi eşit şekilde dağıtmayı hedefleyin: Elinizden geldiğince işi ekip üyeleri arasında eşit şekilde dağıtmaya çalışın. Bu, bazı ekip üyelerinin tükenmesini veya diğerlerinin yapacak hiçbir işi kalmamasını önleyecektir.
- Değişiklikler konusunda şeffaf olun: Zaman çizelgelerinde veya bir göreve kimin atanacağında değişiklik yapmanız gerektiğinde hem paydaşları hem de ekibi bilgilendirin.
- Bir yedek planınız olsun: Belirli bir ekip üyesi müsait değilse veya bir son tarihi kesinlikle erteleyemiyorsanız, B planınız olsun—işi başka bir ekip üyesine atayın, takvimi sıkıştırın vb.
- Bir geri bildirim döngüsü oluşturun: Ekibinizin iş yüklerini bir yazılım aracı üzerinden izlemenin yanı sıra, iş yükleri hakkında onlarla düzenli olarak konuştuğunuzdan emin olun. Bazen yazılımda yer almayan ayrıntıları ortaya çıkarabilirsiniz (ör. yazılıma girilmemiş diğer projeler vb.).
Sırada Ne Var?
Kaynak dengeleme hakkında daha fazla sorunuz mu var? DPM Üyeliği ile yüzlerce başka dijital proje yöneticisiyle Slack'te sohbete katılın!
