Bu basit bir kelimedir, ancak iş dünyasında her zaman doğru anlaşılmaz. Proje yönetirken “proje” kelimesinin belirli bir anlamı vardır.
Yeni bir proje yöneticisiyseniz, projenin ne olduğunu, özelliklerini, değerlerini ve aşamalarını anlamanız; projeleri doğru şekilde tanımlamanızı, paydaşlar için gerçekçi beklentiler oluşturmanızı ve ekiplerinizi proje başarısına hazırlamanızı sağlar.
Proje Nedir? Temel Proje Tanımı
Proje, belirlenmiş bir başlangıç ve bitiş tarihi olan geçici bir çalışmadır. Bir proje yöneticisinin ve ekibinin yerine getirdiği belirli amaç ve hedeflere sahip, benzersiz bir ürün veya hizmet ortaya koyan bir girişimdir.
Proje ekipleri, proje görevlerini, kilometre taşlarını ve hedeflerini karşılamak için Proje Yönetimi Enstitüsü'nün (PMI) Proje Yönetimi Bilgi Birikimi (PMBOK) gibi belirli çerçeveleri veya metodolojileri izler.
Projeler en iyi proje yönetimi yazılımı kullanılarak yönetilir.
Proje Olmayan Nedir?
Projeler, tanımlanmış bir zaman çizelgesi olmayan devamlı veya tekrarlanan görevler değildir. Projelerin hedefleri sürekli olarak değişmez. Aşağıdaki gibi günlük operasyonlar ve devam eden süreçler proje olarak değerlendirilmez:
- Üretim süreçlerini yönetmek
- İdari işlevler
- Operasyon ekiplerine liderlik etmek
- Tekrarlanan pazarlama ve satış faaliyetleri
Projenin Özellikleri
Projeler, proje yöneticilerinin proje yaşam döngüsü boyunca sorumlu olduğu bazı ortak unsurlara veya özelliklere sahiptir.
Bir proje yöneticisi, proje ekipleri de dâhil olmak üzere bu özellikleri belirlemeli, analiz etmeli, belgelendirmeli ve paydaşlarla iletişim kurmalıdır. Bu, herkesin aynı anlayışta olmasını sağlar ve proje ekiplerinin çalışmaları projenin kapsamı dâhilinde tamamlamasına yardımcı olur.
Kısıtlar
Proje kısıtları bir ekibin seçeneklerini sınırlandırmaz. Daha büyük başarılara ulaşma yolunda daha yaratıcı olmayı ve yeteneklerini geliştirmeyi teşvik eder.
(En azından ben kısıtları böyle görüyorum).
Kaynaklar, paydaşlar, bütçe, amaçlar, hedefler veya zaman çizelgeleriyle bağlantılı olsun ya da olmasın, proje kısıtlarının ortaya çıkacağını kabul etmek çok önemlidir. Olası kısıtlar, bir özelliğin kaçınılmaz olarak zincirleme bir etki yaratması nedeniyle derhâl ilgilenilmesini gerektirir.
Herhangi bir kısıtın projenizin bir özelliğini veya yönünü tehlikeye atabileceği durumlarda kaynak eksiklikleri için yedek planlar oluşturmak ya da alternatif seçenekler belirlemek gibi risk yönetimi stratejileri de gereklidir.
Proje yöneticisi olarak uzmanlığınızın ve eğitiminizin sizi etkili bir lider olarak öne çıkarabileceği nokta burasıdır. Projenizin başlangıcında kısıtları belirlemek ve olası sorunları azaltmaya yönelik yaratıcı stratejiler geliştirmek, sizi ve ekibinizi başarılı bir projeye ve müşteriler için sağlam bir yatırım getirisine (ROI) ulaşma yoluna sokabilir.
Kaynaklar
Proje kaynaklarının (insan kaynaklarının), verimli proje yönetiminin tüm yönleri üzerindeki etkileri nedeniyle yönetilmesi en zor unsurlardan biri olabilir. İş birliği ve iletişimden projelerin zaman çizelgesine ve kalitesine kadar her şeyi etkilerler. Gerektiğinde doğru kaynaklara sahip olmak, bağımlılıkları başarıyla karşılamak için kritik öneme sahiptir.
Örnek:
Örneğin, bir şirketin ürün pazarlama departmanında çalışan devir hızı yüksekse ve yeni ekip üyelerini işe almakta zorlanıyorsa, diğer departmanlar yeterli personele sahip, yetkin ve çalışmaya hazır olsa bile yeni bir ürünü piyasaya sürme ve pazarlama planlarını ciddi şekilde sekteye uğratır.
Bir proje yöneticisi olarak, olası kaynak açıklarını hızlıca belirlemek ve bunlar sorun hâline gelmeden önce gerekli ayarlamaları yapmak için kaynak planlama, tahsis ve takibine yönelik uygun proje yönetimi araçlarına ihtiyacınız olacaktır.
Paydaşlar
Proje paydaşları, bir projeden etkilenen veya projenin hedeflerini ya da istenen sonucunu etkileyen herkes olabilir.
İşte yalnızca birkaç örnek:
- Müşteriler
- Proje sponsorları
- Proje ekibi üyeleri
- Dahili işlevsel departmanlar
- Harici gruplar veya kişiler (kamu kurumları, hukuk kuruluşları veya yasama organları)
Paydaşlar dahili veya harici olsun, aynı anlayışta olmalı ve ilerleme hakkında güncel bilgilere sahip olmalıdır. Proje yöneticisi, tüm paydaşlarla zamanında, açık ve doğru iletişim kurmaktan sorumludur.
Bütçe
Proje bütçeniz için onay almak, projenin devam edip etmeyeceğini belirleyen noktadır. İlk onay yalnızca başlangıçtır. Onaylanmış ve yeterli bütçelere sahip birçok proje, ekonomik veya diğer koşullar değiştiğinde risk altına girmiştir.
Örnek:
Bir restoran açtığınızı varsayalım. Kapıları açmak için her şeyi hazırladınız—en azından öyle düşünüyordunuz. Baş şefiniz, maaşların düşmesine yol açan değişen ekonomik koşullar nedeniyle aniden geri çekildi. Ek kaynak için bir seçeneğiniz yok. Beklenmedik durumlar için ayrılan payın bulunmaması, restoranın açılış takvimini geciktirecektir.
Bir proje yöneticisi olarak proje harcamalarını bütçelerle ilişkili şekilde izlemeli ve kontrol etmeli, olası riskleri hesaplamalı ve risk yönetimi stratejileri oluşturmalısınız. Bütçede değişiklik olasılığı hakkında proje sponsorlarıyla yakın iletişimde kalmak faydalıdır. Bu durum, projenin temel unsurlarından birinin yüksek maliyeti olduğu sermaye projeleri için özellikle önemlidir.
Hedefler ve Amaçlar
Proje hedefleri ve amaçları yol gösterici olmayı sürdürmelidir. Ancak yol gösterici değiştiğinde ne olur? Dahili ve harici faktörler, proje amaçlarını etkileyen zorluklar ve riskler oluşturur; müşteriler de hedeflerde değişiklik yapılmasını isteyebilir.
Bir projenin sürekli değişen çok sayıdaki parçasını ve unsurunu takip etmek karmaşık, hatta göz korkutucu olabilir. Bunları ve olası riskleri yönetmek, her şeyi tek bir yerde toplayabilen kapsamlı proje yönetimi yazılımları ve araçları gerektirir.
Hedefler veya amaçlar değiştiğinde proje yeniden değerlendirilmeli ve ekibin başarısını güvence altına almak için kapsam değişikliği yapılmalıdır.
Zaman Çizelgesi
Gerçek anlamda proje olarak değerlendirilebilmesi için projenin kesin bir zaman aralığı olmalıdır. Gerekli tüm görevleri ve temel çizgiyi, her görevin süresini, kilometre taşını ve göreve atanmış kaynağı belirten bir proje takvimini ortaya koymalıdır. Proje yöneticileri, proje zaman çizelgelerini takip etmek için genellikle Gantt çizelgeleri gibi araçlar kullanır.
Bu, araç kullanırken istediğiniz hedefe ulaşmak için Küresel Konumlandırma Sistemi'ni (GPS) kullanmaya benzer. GPS, hedefe ulaşmanın ne kadar süreceğini size söylemeli ve oraya güvenli ve zamanında ulaşmanıza yardımcı olacak tüm durakları (görevleri) ve hangi kasabaların, benzin istasyonlarının ve restoranların (kaynakların) mevcut olduğunu göstermelidir.
Örnek:
Bir ev inşaatçısı, birkaç müşterisine evlerinin on ay içinde hazır olacağına söz vermiştir. Zaman yaklaştıkça çatı ustalarının gecikmeleri zaman çizelgesini uzatmış ve tamamlanan evlerin müşterilere zamanında teslim edilmesini imkânsız hâle getirmiştir.
Bunu önlemek için ne yapılabilirdi? Proje yöneticisi, risk yönetimi stratejisinin bir parçası olarak bunun gerçekleşmemesini sağlamak için başlangıçtaki zaman çizelgesine bir tampon süre ekleyebilirdi. Bu yapılmadığına göre en iyi çözüm, işleri yolunda tutmak için başka bir çatı ustası aramak, müşteriye karşı dürüst olmak ve seçenekleri görüşmektir.
Tüm proje özellikleri nihai sonuçta hayati bir rol oynar. Her biri, bulunmadığında veya yeterince önem verilmediğinde projeyi rayından çıkarabileceği için hiçbiri diğerinden daha önemli değildir.
Proje Türleri ve Proje Örnekleri
Birçok proje yöneticisi çok sayıda proje türüne liderlik etmiştir. Bunlar, duymuş veya üzerinde çalışmış olabileceğiniz daha yaygın proje örnekleridir.
Yaygın proje örneklerinden bazıları şunlardır:
- Üretim projeleri: Özel bir ekipman parçasının üretilmesi
- BT veya yazılım geliştirme projeleri: BT altyapısının kurulması veya bir uygulamanın tasarlanması
- İş projeleri: Bir birleşme veya satın alma
- İnşaat projeleri: Bir binanın veya evin tasarlanması ve inşa edilmesi
- Etkinlik projeleri: Bir konferansın, ürün lansmanının veya düğün gibi kişisel bir etkinliğin planlanması ve gerçekleştirilmesi
Bi projenin biçimsel tanımına uyan başka proje türleri de vardır.
Şimdi, proje yönetimi süreçlerinin sorunsuz ilerlemesini sağlayan proje aşamalarına geçelim.
Projenin Aşamaları
Projenin türü ne olursa olsun, PMI'ın PMBOK kılavuzu, proje ekiplerinin çalışmalarına yön veren beş farklı proje yönetimi adımı tanımlar. Her birini inceleyelim.

1. Aşama: Başlatma
Bir projeyi planlayabilmenizden önce kuruluş, projenin neden gerekli olduğunu ve hedeflerini açıklayan bir iş gerekçesi geliştirir. Bu, projenin onaylanması, bütçelendirilmesi ve kuruluş düzeyinde tanımlanması gereken proje başlatma aşamasıdır.
2. Aşama: Planlama
Bu aşamada proje yöneticisi, projenin özelliklerini ve tamamlanacak çalışmaları ana hatlarıyla açıklayan bir proje yönetim planı geliştirir. Proje sponsoru, yürütmeye geçilmeden önce proje planını onaylamalıdır.
3. Aşama: Yürütme
Projenin yürütme aşaması, proje ekiplerinin proje planında belirtilen proje hedeflerini ve amaçlarını gerçekleştirmek için gerekli çalışmaları yürüttüğü aşamadır. Proje ekipleri genellikle çevik proje yönetimi gibi bir proje yönetimi metodolojisinden yararlanır. Diğer yaygın metodolojiler arasında şelale, scrum ve Altı Sigma bulunur.
Ekipleri ve paydaşları aynı anlayışta tutmak, proje ilerlemesini izlemek ve projeleri kapsam dâhilinde tamamlamak için proje yönetimi yazılımının gücünden de yararlanırlar.
4. Aşama: İzleme ve Kontrol
Proje yönetimi yaşam döngüsü boyunca proje yöneticisi, tamamlanan proje faaliyetlerinin planla uyumlu olmasını sağlar. Ayrıca sapmaları analiz edip belirler, kapsamı, takvimi ve bütçeyi korumak için proje kontrollerini uygular, paydaşlarla iletişim kurar ve gerektiğinde ayarlamalar yapar.
5. Aşama: Kapanış
Bu son aşamada proje resmen kapatılır. Proje ekipleri, projenin nasıl ilerlediğini analiz edip tartıştıkları ve gelecekteki projelerde iyileştirme yapmak amacıyla sonuçları ve edinilen dersleri belgeledikleri bir değerlendirme sürecinden geçer.
Proje Yönetiminin Değeri
The Digital Project Manager'ın kurucusu Ben Aston şöyle diyor: "Proje yönetimi, müşterileri ve ekipleri bir araya getirir, zamanında ve bütçe dâhilinde teslimat için bir plan oluşturur ve paydaşların aynı anlayışta olmasını sağlar." Bu görüşe tamamen katılıyorum.
Ancak hepsi bu kadar değil. Her büyüklükteki ve tüm sektörlerdeki işletmeler için proje yönetiminin yatırım getirisi söz konusu olduğunda en az bir düzine başka fayda daha paylaşıyor.
İşte bunlardan yalnızca birkaçı:
- Daha etkili proje sonuçları
- Zamanında ve bütçe dâhilinde teslimat
- Verimli kaynak yönetimi
- Sürekli öğrenme ve iyileştirme
- Geliştirilmiş ekip uyumu ve kontrolü
- Tutarlı ve yüksek kaliteli çıktılar
Benim düşüncelerim mi? Bir projenin amacı, değerli bir hedefi veya amacı gerçekleştirmektir. Bir projeye duyulan ihtiyaç, uygulanabilirliğine bağlıdır; bu da projenin gerçekten faydalı olabilmesi için tüm yaşam döngüsü boyunca stratejik olması gerektiği anlamına gelir.
Mesele, projeyi zamanında ve bütçe dâhilinde tamamlamak için adımları veya aşamaları sırayla uygulamak değildir. En büyük etkiyi yaratmak için proje yönetimi ve proje yöneticileri stratejik olmalıdır; bu bir zihniyettir.
Projeleri yalnızca yönetmek ile projeleri stratejik olarak yönetmek arasındaki fark, projeler ile bir şirketin stratejik hedefleri arasında net bağlantılar kurulmasını gerektirir.
İster tek bir proje ister birkaç proje üzerinde çalışıyor olun, bunlar birbirinden yalıtılmış olmamalıdır. Önemli olan, tüm proje hedeflerini ve amaçlarını şirket genelindeki hedef ve amaçlarla uyumlu hâle getirmektir. Bu doğrultuda her proje daha yüksek bir yatırım getirisi sağlayabilir.
Sırada Ne Var?
Proje yöneticisi olmakla ilgileniyorsanız, dijital proje yöneticileri için eğitim kursumuz olan Dijital Proje Yönetiminde Ustalaşma kursuna göz atın. Kurs, projenin başlangıcından sonuna kadar tüm proje yaşam döngüsünü ve yaygın proje metodolojilerini kapsar; ayrıca önemli proje belgeleri için çeşitli şablonlara erişim sunar.
