Günümüzün dinamik proje yönetimi dünyasında nörobilim, duygusal zekâ ve psikolojik güvenliğin kesişimi giderek daha kritik hâle geliyor.
Galen Low’a; Proje Sorun Gidericisi, Yönetici Koçu, Yazar ve Visible Dynamics’in kurucusu Carole Osterweil eşlik ediyor. İkili, proje başarısına ulaşmada insan davranışını anlamanın rolünü derinlemesine ele alıyor.
Röportajdan Öne Çıkanlar
- Projelerde İnsan Davranışını Anlamak [01:18]
- Proje yöneticileri, bir projede diğer insanların davranışlarını kontrol edemez.
- Ancak proje yöneticileri, olumlu bir çalışma ortamı oluşturarak başkalarının davranışlarını etkileyebilir.
- Olumlu bir çalışma ortamı oluşturmak proje yöneticisinin sorumluluğudur ve nörobilim bu noktada uygulanabilir.
- Birçok proje yöneticisi, olumsuz tepkilere başvurmadan önce davranışları etkilemeye çalışmaz.
- Nörobilimi anlamak, proje yöneticilerinin kendi davranışlarının başkalarının nasıl davranacağını etkilediğini fark etmelerine yardımcı olabilir.
- Stres Tepkilerinin Nörobilimi [04:42]
- Nörobilim ve davranış psikolojisi, proje yöneticileri için karmaşık görünebilir.
- Temel soru, proje ekibi üyelerinin neden davrandıkları gibi davrandığıdır.
- Geleneksel olarak proje yönetimi, bu davranışı anlamaya odaklanmamıştır.
- Nörobilim araştırmaları, projelerde insan davranışını açıklamak için bir model sunar.
- İnsanların davranışlarını anlamak, diğer mesleklerin temel bilgiye dayanmasına benzer şekilde proje başarısı açısından kritik öneme sahiptir.
- Nörobilimin ve İnsan Davranışının Temel Kavramları [05:56]
- Beynimiz hayatta kalmaya programlıdır ve bizi güvende tutmak için çalışır.
- Buna duyularımızdan gelen bilgilerin işlenmesi ve fiziksel tepkiler de dahildir.
- Stres tepkisi, fiziksel veya sosyal olabilen tehditlerle tetiklenir.
- Stres tepkisi tetiklendiğinde, düşünen beyin devre dışı kalır.
- Düşünen beyin devre dışıyken görülen yaygın davranışlar arasında savunmaya geçme, öfke, geri çekilme veya donakalma yer alır.
- Proje çalışmaları için ideal durum, düşünen beynin aktif olmasıdır; bu durum yaratıcılığı, iş birliğini ve motivasyonu kolaylaştırır.
- Proje yöneticileri çoğu zaman herkesin düşünen beyninin her zaman aktif olduğu varsayımıyla hareket eder.
- Savaş ya da kaç tepkisi, duygusal tepkilere ve olumsuz davranışlara yol açabilen fizyolojik bir tepkidir.
Bir proje yöneticisi olarak psikolojik güvenliği oluşturmanız ve insanların stresin en iyi performansa olanak tanıyacak düzeyde kontrol altında tutulduğu bir ortam bulmalarına yardımcı olmanız gerekir.
Carole Osterweil
- Proje Yöneticileri için Uygulanabilir Stratejiler [16:25]
- Proje yöneticileri, savaş ya da kaç tepkisini tetikleyen ve düşünen beyni devre dışı bırakan durumlarla karşılaşabilir.
- Örnekler arasında hazırlıksız yakalanmak veya kararlarınızın sorgulanması yer alır.
- Düşünen beyin devre dışı kaldığında ortaya çıkabilecek davranışlar arasında savunmaya geçmek ve düşünmeden cevap vermek bulunur.
- Düşünen beyni yeniden devreye sokma stratejileri şunları içerir:
- Kasların gerilmesi veya terleme gibi fiziksel stres belirtilerini fark etmek.
- Düşünen beynin devre dışı olduğunu kabul etmek.
- Parasempatik sinir sistemini etkinleştirmek için derin nefes almak. Stresi azaltmak için derin nefes almak yalnızca yaygın bir sözden ibaret değildir. Sakinleştirici bir etkisi olan parasempatik sinir sistemini etkinleştirir.
- Soğuk bir bardağa dokunmak veya ayak parmaklarını oynatmak gibi fiziksel etkinliklerde bulunmak.
- Beyin, vücuttan gelen sinyalleri alır ve bunları yorumlar.
- Vücut kendini güvende hissettiğinde daha sosyal olur ve etkili bir şekilde iş birliği yapabiliriz.
- Mola Vermek: Proje Yönetiminde Duyguları Yönetmek [24:04]
- Bir proje ekibi üyesinin düşünen beyni devre dışı kaldığında, durumu kabul etmek ve duygularını doğrulamak faydalı olabilir.
- Öfkeli veya stresliyken sorunu çözmeye çalışmak yerine mola vermek daha verimli olabilir.
- Duygusal Farkındalığın Önemi [26:20]
- Duyguları bastırmak ters tepebilir. Duyguları ve bunların fiziksel olarak nasıl ortaya çıktığını kabul etmek, duyguların yatışmasına yardımcı olabilir.
- Bir sorunu çözmeye çalışmadan önce güçlü duygularla ilgilenmek için mola vermek daha etkili olabilir.
- Proje yöneticileri genellikle görevlere odaklanmaları ve duyguları göz ardı etmeleri için eğitilir; ancak duygular, karar verme ve üretkenlikte büyük bir rol oynar.
- Duyguları Düzenlemek: Bir Liderin Rolü [27:30]
- Proje yöneticileri, ekiplerinin duygularını düzenlemede rol oynar.
- Stresliyken çalışmaya devam etmek yerine duyguları düzenlemek için mola vermek, zaman yokmuş gibi görünse bile daha verimli olabilir.
- Stresliyken çalışmak, işin kalitesinin düşmesine neden olabilir.
Başkalarını etkili bir şekilde yönetebilmek için kendimizi düzenlemeyi öğrenmek, her liderin temel rollerinden biridir ve proje dünyasında özellikle önem taşır.
Carole Osterweil
- Yüksek Stresli Ortamlarla Başa Çıkma [29:11]
- Bazı yedeklemelere veya çapraz eğitime sahip proje ekipleri, bir ekip üyesinin düşünen beyni devre dışı kaldığında ortaya çıkan durumlarla başa çıkmak için daha donanımlı olabilir.
- Sürekli olarak stres altında çalışmaya devam eden proje yöneticileri, zehirli bir çalışma ortamı yaratabilir.
- Beden Bütçesi Kavramı [30:33]
- Uzun süreler boyunca yüksek stresli ortamlarda çalışan proje yöneticileri, ekiplerinin stres düzeylerinin ve sınırlarının farkında olmalıdır.
- Molaları planlamak ve insanların uzun süreler boyunca en yüksek kapasitelerinde çalışamayacaklarını kabul etmek önemlidir.
- Proje yöneticileri ayrıca kendi kapasitelerinin farkında olmalı ve proje boyunca stres düzeylerini yönetmek için adımlar atmalıdır.
- Senaryo Analizi: Ekip Davranışını Anlamak [32:18]
- Birinci Senaryo: Grup İçinde Uzlaşma ve Özel Konuşmada Direnç [32:50]
- Bir ekip üyesi grup ortamında bir görevi kabul ediyor, ancak daha sonra özel konuşmada buna direniyorsa bunun nedeni, grup ortamında utanç duymaktan veya sosyal olarak uyum sağlaması yönündeki baskıdan korkması olabilir.
- Proje yöneticileri, bu tür konuşmalar sırasında hem kendi duygusal durumlarının hem de ekip üyesinin duygusal durumunun farkında olmalıdır.
- Empati kullanmak ve suçlayıcı bir dilden kaçınmak, konuşmanın sağduyulu biçimde sürdürülmesine ve çözümlere odaklanılmasına yardımcı olabilir.
- Proje yöneticileri, statü farkı veya hiyerarşi olduğunu düşündüren bir dilden kaçınmalıdır.
- Proje ekibi üyeleri, görevleri tamamlayamayacak olsalar bile işlerini veya itibarlarını kaybetme korkusuyla bu görevleri kabul edebilir.
- Bu eğilimin farkında olan proje yöneticileri, tereddüt veya belirsizlik işaretlerini daha dikkatli dinleyebilir.
- Proje yöneticileri, açıklayıcı sorular sorarak görevi birlikte değerlendirebilir ve sorunlar ortaya çıkmadan önce olası engelleri belirleyebilir.
- İkinci Senaryo: Sorunun Son Anda Ortaya Çıkması [38:09]
- Proje yöneticileri, ekip üyelerinden genellikle abartılmış ilerleme raporları duyar.
- Bunun nedeni, ekip üyelerinin engeller hakkında zor konuşmalar yapmaktan korkması olabilir.
- Proje yöneticileri, kendi stres düzeylerinin ve bunun ilerleme raporlarını yorumlama biçimlerini nasıl etkileyebileceğinin farkında olmalıdır.
- Proje yöneticileri, ilerleme hakkında genel sorular sormak yerine engeller ve olası sorunlar hakkında daha belirli sorular sorabilir.
- Üçüncü Senaryo: Fikrin Anında Reddedilmesi [42:08]
- Fikirleri reddeden ekip üyeleri, proje tartışmalarında kendilerini güvende hissetmedikleri veya stres yaşadıkları geçmiş deneyimlere tepki veriyor olabilir.
- Proje yöneticileri, kendi davranışlarının güvenli olmayan bir ortamın oluşmasına nasıl katkıda bulunmuş olabileceğini değerlendirmelidir.
- Proje yöneticileri, konuşmaları alışılmış rutinin dışına taşıyarak ve tartışmayı geçmişteki olumsuz kalıplardan kaçınma arzusunu kabul edecek şekilde çerçeveleyerek farklı bir yaklaşım sergileyebilir.
- Ekip üyeleri fikirleri reddettiğinde bunun nedeni, beyinlerinin mevcut durumu geçmişteki olumsuz bir deneyimle ilişkilendirmesi olabilir.
- Proje yöneticileri, geçmişteki kalıplardan kaçınma arzularını açıkça ifade ederek ve konuşmayı farklı şekilde çerçeveleyerek (ör. yer değişikliği) farklı bir yaklaşım sergileyebilir.
- Proje yöneticileri varsayımlarda bulunmak yerine ekip üyelerine, her iki taraf için de daha yararlı bir konuşma ortamını nasıl oluşturabileceklerini sormalıdır.
- Doğrudan iletişim, ilişkiler kurma konusunda zihin okumaktan daha etkilidir.
- Birinci Senaryo: Grup İçinde Uzlaşma ve Özel Konuşmada Direnç [32:50]
Konuğumuzla Tanışın
Carole Osterweil, Visible Dynamics’ın arkasındaki dönüşüm sorun gidericisi ve koçudur.
Carole ayrıca Proje Başarısı: İnsanlar Neden Davrandıkları Gibi Davranır ve Proje Teslimi, Belirsizlik ve Sinirbilim – Bir Liderin Siste Yürüme Rehberi kitaplarının yazarıdır. Öncü yaklaşımı, insan beyninin nasıl çalıştığına dair anlayışı proje yönetimi ve iş dönüşümü dünyasına taşır.

Proje yöneticilerini zihin okuyucusu olmaya çalışmamaları konusunda her zaman uyarırım. Herkesin zihninde neler olup bittiğini bilmeniz mümkün değil, çünkü onların yaşam deneyimlerine sahip değilsiniz. Bu yüzden onlara sorun.
Carole Osterweil
Bu Bölümün Kaynakları:
- Dijital Proje Yöneticisi Topluluğuna Katılın
- Bültene abone olun ve en son makalelerimiz ile podcast’lerimizi alın
- Carole ile LinkedIn üzerinden bağlantı kurun
- Carole’un kitabına göz atın – Proje Başarısı İçin Sinirbilim: İnsanlar Neden Böyle Davranır? ve LinkedIn gönderisine göz atın
- Visible Dynamics‘e göz atın
İlgili Makaleler ve Podcast’ler:
- Podcast hakkında
- Duygusal Zekâyı Kullanarak Projelere Nasıl Liderlik Edilir?
- Projeleri Duygusal Zekâ ile Yönetme
- Davranış Bilimi Projelerinizi Daha Başarılı Hale Getirebilir mi?
- Projelerinize Liderlik mi Ediyorsunuz – Yoksa Yalnızca Yönetiyor musunuz?
- Proje Yöneticisi Olarak Görevleri Yönetme: 3 Temel Strateji
Deşifreyi Okuyun:
Podcast'lerimizin deşifresini bir yazılım programı kullanarak oluşturmayı deniyoruz. Bot her zaman %100 doğru çalışmadığı için lütfen olası yazım hatalarını mazur görün.
Galen Low: Merhaba arkadaşlar, yayına katıldığınız için teşekkürler. Ben Digital Project Manager'dan Galen Low. Dijital dünyada proje yönetiminin değerini artırabilmemiz için birbirimizin becerilerini geliştirmesine, güven kazanmasına ve bağlantı kurmasına yardımcı olma misyonuyla çalışan dijital profesyonellerden oluşan bir topluluğuz. Bunun hakkında daha fazla bilgi edinmek isterseniz thedigitalprojectmanager.com/membership adresini ziyaret edin.
Bugün, proje yöneticileri de dâhil olmak üzere projelerde çalışan insanların neden böyle davrandıklarının ve psikolojik güvenlik, duygusal zekâ ve birlikte düzenleme kavramlarını gerçek dünya proje senaryolarında yüksek performansa ulaşmak için nasıl kullanabileceğimizin pratik ayrıntılarına ineceğiz.
Bugünkü konuğum proje sorunlarını çözen, yönetici koçu ve çığır açan Neuroscience for Project Success: Why People Behave as They Do kitabının yazarı Carole Osterweil. İnsan beyninin nasıl çalıştığına dair anlayışı proje yönetimi ve iş dönüşümü dünyalarına taşımasıyla tanınan Carole, proje teslimatının önünde duran görünmez dinamikleri daha görünür hâle getirme misyonuyla çalışıyor; böylece onlar hakkında bir şeyler yapabilir ve proje değerinden ödün vermeyi bırakabiliriz.
Carole, bugün bize katıldığın için çok teşekkürler.
Carole Osterweil: Galen, seninle ve dinleyicilerinle burada olmak büyük bir zevk. Davet için teşekkürler.
Galen Low: Sohbetimizden gerçekten çok keyif alıyorum. Dinleyicilerimiz için söyleyeyim, Carole ile ilk kez konuşmuyorum. Nörobilim, proje yönetimi, insan davranışı ve insan beyni hakkında sohbet ediyoruz; o da bu süreçte bana çok şey öğretiyor. Bu yüzden uzman olduğumu iddia etmeyeceğim ama konuya dalacağım için heyecanlıyım; çünkü nörobilime ve proje yönetimine yaklaşımını gerçekten ilginç buluyorum.
Aslında nörobilimle ilgili bir soruyla başlayacaktım; çünkü çalışmaların bana genellikle böyle anlatılıyor. Ancak bunun yerine dinleyicilerimiz için gerçekten önemli olan bir konu hakkındaki görüşünü almak istiyorum.
Proje yöneticilerinden duyduğum en yaygın şikâyet, ekiplerindeki birinin ya da projelerindeki bir paydaşın mantıksız davrandığı ve bunun projeyi etkilediği yönünde. Benim sorum şu: Proje yöneticisinin gerçekten başkalarının davranışları üzerinde herhangi bir kontrolü var mı? Varsa bu onların sorumluluğu mu?
Carole Osterweil: Bu soruya bayıldım. Cevabım şu: İnsanlar her zaman çok iyi nedenlerle öyle davranır. Bazen hiç kimse, hatta kendileri bile bu nedenin ne olduğunu anlayamasa da. Bana bir proje yöneticisinin davranışları kontrol edip edemeyeceğini sordun. Cevap kesinlikle hayır; ama çok büyük bir “ama” var: Davranışları etkileyebilirler ve bunu büyük ölçüde yapabilirler.
Proje yöneticilerinin başarılı olma ihtimallerini artıracak, sorunlu davranışlar yaratma veya bunlarla karşılaşma ihtimallerini azaltacak bir ortam oluşturmak için yapabileceği çok şey var. Bu ortamı oluşturmak proje yöneticisinin sorumluluğudur ve nörobilimin devreye girdiği yer de burasıdır.
Galen Low: İlginç; çünkü proje yöneticileri olarak her zaman etki yoluyla yönetmekten söz ediyoruz ve genellikle bununla kastettiğimiz, projede çalışan insanların yöneticisi olmadığımızdır.
Onlar üzerinde yöneticileri olarak herhangi bir resmî yetkimiz yok. Raporlama çizgilerinin biraz dışında kalıyoruz ve bu nedenle proje yönetimi becerilerimizden yararlanmamız gerekiyor. İnsanların mantıksız davranan paydaşlardan ve ekip üyelerinden şikâyet ettiğini duyduğumda, çoğu zaman onları etkilemeye çalışmaya bile başlamadıklarını fark ediyorum.
Bu neredeyse içgüdüsel bir tepki gibi. Birisi mantıksız davranıyor, engel olarak algılanıyor ve herkes ellerini havaya kaldırıyor. Oysa etkilemek, sorun çözmek ve bu durumun ötesine geçmek için yapılabilecek pek çok şey var. Bazen proje yöneticileri bunları ilk olarak yapmayı düşünmüyor; belki de bunun nedeni, işler plana göre gitmediğinde ortaya çıkan içgüdüsel ve duygusal tepki.
Carole Osterweil: Buna katılıyorum. Ayrıca konuşmamız boyunca tekrar gündeme geleceğinden emin olduğum başka önemli bir nokta var. Bu yalnızca proje yöneticileri için değil, hepimiz için geçerli.
Nörobilimi anladığınızda, nasıl olduğunuzun ve nasıl davrandığınızın diğer herkes üzerinde etkisi olduğu birdenbire çok netleşiyor. Dolayısıyla sorun yalnızca dışarıda, diğer insanlarda değil.
Galen Low: Buna bayıldım. Umarım bunu da ele alırız; çünkü üzerine düşündüğünüzde mantıklı görünen ama çok ilginç bir kavram. Ben de dışarıdaki güçlerin üzerime baskı yaptığını düşünmekte ve insanların stres altında zor bir iş yaparken aralarındaki etkileşimi daha az dikkate almakta suçluyum. Projeler.
Carole Osterweil: Bunun çok adil bir tanım olduğunu düşünüyorum. Giderek artan stres altında.
Galen Low: Kesinlikle.
Biraz dışarıdan bakalım ve yönümüzü bulalım. Nörobilim ve davranış psikolojisi, göz korkutucu olabilen büyük ifadeler; açıkçası birçok proje yöneticisi için bazen fazla akademik kalabiliyor. Ama bence senin için konu, çok daha az göz korkutucu bir şeye indirgeniyor: Projelerde çalışan insanlar neden böyle davranıyor? Katılır mısın?
Carole Osterweil: Bence bu mükemmel bir özet. Proje yönetimi dünyası ne kadar zamandır var? Elli yıl mı? İnsanların neden böyle davrandığı sorusu aslında çok uzun zamandır gerçekten ciddi biçimde sorulmuyor.
Galen Low: Doğru; en azından üretken bir anlamda değil. Genellikle orada yumruklarımı sıkarak “Projelerdeki insanlar neden böyle davranıyor?” diye soruyorum.
Bu gerçek bir sorudan çok varoluşsal bir kaygı.
Carole Osterweil: Evet, aynen öyle. Bence nörobilim araştırmalarının güzelliği ve son 10-20 yılda kuruluşlara girmesi de burada. Kitapta ele aldığım konulardan biri, tarihsel olarak bunu açıklayacak sağlam bir modelin hiç bulunmamış olması.
Bir doktordan fizyolojiyi anlamadan teşhis koymasını ya da bir çevirmenden temel dilbilgisi bilgisi olmadan çeviri yapmasını beklemezsiniz. Ancak insanları etkileyen pek çok proje ve değişim çalışması yürütülüyor; buna rağmen insanların nasıl çalıştığına dair en ufak bir fikrimiz yok.
Galen Low: Komik olan şu ki proje yöneticileri çerçeveleri sever. En azından benim bulunduğum çevrelerde öyle.
Carole Osterweil: Evet. Ama proje yönetimi dünyasında böyle bir çerçevenin bulunduğunu düşünmüyorum.
Galen Low: Belki de konuya dalmak için iyi bir zamandır. Materyallerinin bazılarını inceledim ve konuyu çerçeveleme biçimini çok sevdim. Dinleyicilerimiz için nörobilim ve insan davranışının temel kavramlarından bazılarını açıklayabilir misin? Ben zaten uzmanım; yalnızca dinleyicilerimizin hız kazanmasını istiyorum.
Carole Osterweil: Öncelikle büyük bir uyarı eklemeliyim: Nörobilimci değilim ve öyleymişim gibi davranmıyorum. Ancak çok okudum. Bu konuyu tartıştığım ve koçluk yaptığım insanların anlamlı bulduğu görülüyor. İşte böyle.
Bence başlangıç noktası, tüm insanlar gibi hayatta kalmaya programlanmış olduğumuzu söylemek. Bu, beynimizin ve sinir sistemimizin bilinç düzeyimizin altında sürekli birlikte çalıştığı anlamına geliyor. Temel olarak bizi güvende tutmaya çalışıyorlar.
Bunun gerçekleştiğini fark etmiyoruz. Beş duyumuz aracılığıyla dışarıdan bilgi alıyoruz; aynı zamanda fiziksel tepkilerimizden de bilgi ediniyoruz. Karnının düğümlendiği bir zamanı hatırlayabileceğine eminim. Ben de bu kaydı yapmak için çevrimiçi olmamızdan önceki otuz saniyeyi hatırlayabiliyorum; harika stüdyonun çalışmasını sağlayamamıştım, nabzım yükselmişti ve sen gülüyordun.
Bu aşamada o kadar komik değildi. Kırmızı ışık gibi yanıp sönüyordum: “Kalp atışım hızlandı. Olacak mı? Olmayacak mı?” İşte stres tepkisi böyle çalışır ve davranışlarımızı yönlendiren şey budur. Bir araba üzerimize geldiğinde ya da bina yandığında stres ve hayatta kalma tepkisinin ortaya çıkabileceğini fark edecek şekilde eğitildik.
Ancak insanlarla ilgili ilginç olan şey, yalnızca stresten ve tehditlerden kaçınmaya değil, sosyal varlıklar olmaya ve diğer insanlara yakınlaşmaya da programlanmış olmamızdır. İnsan beyni fiziksel tehdit ile sosyal tehdit arasında ayrım yapmaz. Kuruluşunda bazı şeyler oluyorsa, biri bir toplantıda sana sert çıkıyorsa ya da daha önce çıktıyıysa, birine yerine getiremeyeceğin bir söz verdiysen, bütün bunlar bizi gerer ve stres tepkisini tetikler.
Kitapta Dan Siegel adlı bir uzmanın geliştirdiği çok kullanışlı bir çerçeveden bahsediyorum. Dan Siegel, hakkında bilgi sahibi olanların dünyasında oldukça tanınır. Google'da arama yapan dinleyicilerinizin çoğu, Duygusal Zekâ kavramını ortaya atan Daniel Goleman'ı duymuştur. Onların çok yakın arkadaş olduklarını söylemeyi seviyorum; birlikte çalışıyorlar.
Dan Siegel'in temel olarak söylediği şu: Gerçekten rahat ve sakin olduğumuz, net düşündüğümüz ve iyi davrandığımız zamanlar vardır. O, bu durumda düşünme beynimizin çevrimiçi olduğunu söyler. Kendimizde bir stres tepkisi tetiklemeye başladığımızda ya da stres tepkisini tetikleyen bir şey olduğunda, düşünme beynimizi çevrimdışı hâle getirmeye başlar.
Düşünme beyni çevrimiçi veya çevrimdışı olabilir; tehdidin büyüklüğüne bağlı olarak arada çeşitli dereceler vardır. Düşünme beyniniz çevrimdışıyken ortaya çıkan davranışlar; insanların savunmaya geçmesi, öfkelenmesi, saldırıya geçmesi, donup kalması ve felç olması ya da durumdan tamamen uzaklaşmak istemesi veya gerçekten uzaklaşmasıdır.
Projelerde bunların hiçbirini görmedik tabii. Diğer tarafta, düşünme beynimiz tamamen çevrimiçiyken ortaya çıkan davranışlar şunlardır: Yaratıcı olabilir, iyi öğrenebilir, iyi iş birliği yapabilir, ilham alabilir, ilham verebilir, motive olabilir ve proje çalışmasında bütün gün yapmamız gereken şeyleri gerçekleştirebiliriz.
İş dünyasında herkesin düşünme beyninin zamanın %100'ünde çevrimiçi olduğu yönünde örtük bir varsayım var. Sen de gülüyorsun.
Galen Low: Gülüyorum çünkü bazı dinleyicilerin “Benim düşünme beynimin herhangi bir projede çevrimiçi olduğunu sanmıyorum” diye düşündüğünü hayal ediyorum.
Bu yalnızca stres, değil mi? Yani düşünme beynim çevrimdışı. Bunu savaş ya da kaç tepkisiyle eşleştirebilir miyiz?
Carole Osterweil: Evet, kesinlikle. Savaş ya da kaç tepkisinden ve bunun farklı derecelerinden söz ediyorum. Bu tepki aslında fiziksel bir yanıtla başlıyor; tıpkı kayıttan önce benim yaşadığım gibi.
Bedeniniz bir şey hakkında aşırı çalışmaya başlıyor ve bu da bir tür duygusal tepkiyi tetikliyor. Bu duygular korku, öfke, utanç veya iğrenme olabilir; kaçınma ya da tehdit tepkisi söz konusuysa bunların herhangi bir birleşimi de olabilir. İnsanlar çok karmaşık varlıklar, ama bunun üzerinde fazla durmamıza gerek yok.
Sonuçta, daha önce tarif ettiğim savaşma ve kaçma davranışlarına yol açıyor. Evet.
Galen Low: Sana bir soru sorayım. Bu podcast'e düşünme beynin çevrimdışıyken geldin ama yine de buraya ulaştın. Düşünme beyninin çevrimdışı olmasının seni ileri ittiğini hissettin mi?
Carole Osterweil: Hayır, hiç hissetmedim. Güçlü bir kaçınma tepkisine girdiğimizde görüşümüz çok daralıyor ve her şey hayatta kalma meselesine dönüşüyor. Bu da çevremizde gerçekte neler olduğuna dair daha geniş resmi görmemizi engelliyor. Sanırım yıllardır bu konuyu çalıştığım ve kendimi biraz düzenlemeyi öğrendiğim için dilini biliyorum.
En azından neler olduğunu biliyordum. Kendimi sakinleştirmek ve umarım okyanusun diğer tarafındaki seni de yatıştırmak için bazı şeyler yapmam gerektiğini biliyordum.
Galen Low: Dar odaklanma ifadesini sevdim; çünkü bir bakıma, o proje görevini, o teslim tarihini atlatmak için elimizdeki işi tamamlamaya odaklanıyoruz.
Ancak projelerimizden şikâyet ettiğimizde çoğu zaman insanların büyük resmi görmediğinden, bunu neden yaptığımızı anlamadığından şikâyet ediyoruz. İnsanlar geniş ve kapsamlı bakmıyor; kendi silolarına dar bir açıdan bakıyorlar.
Psikolojik güvenlik ve bu savaş ya da kaç tepkisi hakkında söylediklerini düşünüyorum. Bunu dinleyen bazı proje yöneticilerinin projelerinde psikolojik güvenlik oluşturmak için çok çalıştıklarını söyleyeceğini tahmin ediyorum. Ama içten içe bazen korku salan ve ekiplerinde savaş ya da kaç tepkisini tetikleyen o vahşi hayvanın kendileri olduğunu biliyorlar.
Bazen kazara, bazen de değil. Belki ben de o insanlardan biriyim. Bu durumda olan insanlar bunu yaptıkları için korkunç ve kusurlu insanlar mı?
Carole Osterweil: İçimde “evet” demek isteyen bir taraf var ama cevap hayır.
Hayır, siz insansınız. Hiç kimsenin düşünme beyninin zamanın %100'ünde çevrimiçi olmasını beklemenin gerçekçi olduğuna inanmıyorum. Bunun gerçekleştiğini düşünmüyorum. Ancak nasıl hissettiğimizi ve herhangi bir anda bizim için neler olup bittiğini değerlendirmeyi öğrenmek için yapabileceğimiz çok şey var. Sonra düşünme beynimiz çevrimiçiyken, olması gerektiği kadar uzun süre çevrimiçi değilse, bu konuda bir şeyler yapabiliriz.
Galen Low: Bu beklenti yönetimini sevdim. Bunun bir tarafın %100'ü, diğer tarafın da %100'ü olmadığı fikri. Mutlaka iyi ya da kötü değil; insan olarak nasıl programlandığımızın gerçeği. Hayatta kalma içgüdüsü iyi bir şey, değil mi? Alternatifine kıyasla sahip olmak çok iyi.
Carole Osterweil: Kesinlikle. Ancak bugün faaliyet gösterdiğimiz dünyada on yıl öncesine göre çok daha fazla belirsizlik olduğunu düşünüyorum. Teslimat ve teslimat hızı açısından beklentiler o kadar yüksek ki, daha yüksek demek istemesem de yüksek demek istiyorum. İnsanlara yüklediğimiz beklentiler konusunda giderek daha az gerçekçi olduğumuz bir durum var.
Bu da insanların gerçekten iyi performans gösterebilmesi için çok fazla stres yaratıyor. Proje yöneticisi olarak psikolojik güvenlik oluşturmanız, insanların iyi performans gösterebileceği bir ortam bulmasına yardımcı olmanız ve stresi yönetilebilir bir düzeyde tutmanız gerekiyor.
Performans göstermek için hiç strese ihtiyacımız olmadığını söylemiyorum; biraz strese ihtiyacımız var. Ancak etrafta çok fazla stres olduğunda bunalıma ve aşırı çalışmaya giriyoruz, ardından performansımız düşüyor.
Galen Low: Stres tabanının bugünlerde daha yüksek olması gerçekten ilginç. Farklı projelerin daha yüksek bir stres tabanına sahip olduğunu da söyleyebiliriz.
Belirsizlik ve muğlaklık hakkında söylediklerini düşünürken, muhtemelen hepimizin içinde bulunduğu, yüksek düzeyde muğlaklık ve belirsizlik barındıran projeleri düşünüyorum. Başlangıçta daha stresli oluyor ve ekip zaten “Bunu ya da şunu bilmiyoruz; hatta ne inşa ettiğimizi bile bilmiyoruz” diyor.
Stres seviyesi, yani stres tabanı zaten yüksek. Üzerine daha fazla stres eklediğinizde, başlangıçta sakin ve kesin olan bir projeye kıyasla farklı etkiler yaratabiliyor.
Carole Osterweil: Buna kesinlikle katılıyorum. Kitapta bundan çok söz ediyorum. Ne tür bir proje üzerinde çalıştığımızı bilmek önemli. Çünkü çoğu zaman çok muğlak projelerde çalışıyoruz ama insanlar daha rahat oldukları için projenin muğlak olmadığını varsayıyorlar. Bu da kendi başına stres yaratıyor ve beraberinde çok zor bir dil getiriyor.
Başlangıçta “Evet, bu zor olacak” diyorsanız durum farklı. Kitapta, sisin içinde yürüdüğümüz bir projeden bahsediyorum. Bu, ne olacağını tam olarak bildiğiniz ve yalnızca işleri sıraya koyduğunuz bir projeden tamamen farklı bir yaklaşım gerektiriyor.
Galen Low: Proje yönetimi sanatının bir bakıma geleceğe kristal küreyle bakmak olması da ilginç.
İnsanlar kesinlik istediği için sizden bir haritaya sahip olmanız bekleniyor. Haritayı genellikle siz oluşturuyorsunuz, gerçi yanlış olduğunu biliyorsunuz. Yine de bir tür öngörülebilirlik ve kesinlik yaratmanız gerekiyor; oysa aslında hepimiz sisin içinde yürüyoruz.
Carole Osterweil: Evet, doğru. Bu bizi tekrar aynı noktaya getiriyor.
Bence burada gerçekten ilginç olan şey, nörobilimi anladığınızda şu fikre geri dönmeniz: Düşünme beynimi burada çevrimiçi tutabilir ve sisin içinde yürüdüğümüz gerçeğini kabul edebilirsem, bunun belirsiz olacağını bilirim. Ancak bu süreçte nasıl ilerleyeceğimi, kaygıyı nasıl kontrol altında tutacağımı, herkesin endişeleriyle ve stres düzeyleriyle nasıl başa çıkacağımı yeterince biliyorsam bunu yapıcı biçimde gerçekleştirebiliriz. Bu da güven verici olabilir.
Diğer tarafa geçip giderek daha fazla paniğe kapılan insanların etkisine girerseniz, bu daha büyük bir karmaşa yaratır.
Galen Low: Evet, kesinlikle. Bu, fark ettiğimiz ama hakkında hiçbir zaman resmî eğitim almadığımız o tarif edilmesi zor liderlik özelliklerinden biri. Çevrenizdeki paniği yönetmek, ona kapılmamak ve yayılmasına izin vermemek.
Carole Osterweil: Çok az kişinin bu konuda resmî eğitim aldığını tahmin ediyorum; çünkü oldukça yeni bir fikir.
Galen Low: Mantıklı.
Carole Osterweil: Yaklaşık beş yıldır bunlardan söz ediyorum. Belki sana bir eğitim programı hazırlamalıyım. Senin için bir tane tasarlarım, Galen.
Galen Low: Buna bayılırım.
Belki dinleyicilerimize bir sürpriz yapıp bunun bir kısmına hemen başlayabiliriz ve konuyu pratik uygulamalara kaydırabiliriz. Dinleyicilerimiz için küçük bir tanıtım: Bazı pratik uygulamalardan geçeceğiz. Ardından Carole'un eğlenceli bir biçimde ele aldığı birkaç gerçek senaryoyu birlikte inceleyeceğiz.
Eğer benim gibi panik yapmamak, paniği yaymamak ve Douglas Adams kitaplarını okumak üzerine hiçbir resmî eğitim almadıysanız, konuya dalacağız. Carole, düşünme beyninin çevrimdışı olması ve onu yeniden çevrimiçi hâle getirmek için neler yapabileceğimizden söz ediyordun.
Bir proje yöneticisinin düşünme beynini çevrimdışı hâle getirebilecek gerçek dünya proje senaryolarına birkaç örnek verebilir misin? Ayrıca daha iyi kararlar verebilmek için düşünme beynini yeniden çevrimiçi hâle getirmeye yarayacak bazı stratejiler neler olabilir?
Carole Osterweil: Sana örnek vermeyeceğim. Bu konuda direniyorum. Sana brifini daha iyi okumayı öğretir. Hayır, ben de suçluyum; şaka yapıyorum.
Şunu söyleyeceğim: Sen ve dinleyen herkes, projenle ilgili herhangi biri tarafından hazırlıksız yakalandığını hissettiğin en son zamanı düşün. Ya da olabileceğin kadar mantıklı davranmadığını bildiğin, davranışının istediğin gibi olmadığından şüphelendiğin veya karar verme sürecinin yeterince net olmadığını düşündüğün zamanı. Şu anda başınızı salladığınızı tahmin ediyorum.
Galen Low: Kesinlikle sallıyorum.
Carole Osterweil: O hâlde bize bazı örnekler ver. Aklına ne geliyor?
Galen Low: Bir süre önce bir projedeydim ve projeyi liderlik ekibimize sunuyordum. Proje faaliyetlerinin düşük değerli görülen belirli bir akışı hakkında soru alacağımı biliyordum. Ben ise bunu genel paydaş ve müşteri ilişkisi açısından stratejik görüyordum.
Zaten gergindim; çünkü bu konuda eleştirileceğimi biliyordum ve gerçekten de eleştirildim. CEO'muz beni bu konuda sorguladı. Konu, odada bulunan başka bir ekip üyesinin sorumluluğundaki bir çalışmayla ilgiliydi. O sırada düşünme beynimin çevrimdışı olmaya başladığını düşünüyorum; “Bırak o cevaplasın. Cevap onda” diyordu. Benim ağzımdan çıkacak cevap muhtemelen savunmacı görünecekti. Bu bir savaş ya da kaç tepkisiydi.
Daha iyi muhakememe rağmen ağzımdan kaçırdım: “Burada kendimi savunmam gerekiyor. Saldırı altındayım. Yargım sorgulanıyor. Akranlarımın ve liderlik ekibinin olduğu bir odadayım; bir şey yapmam gerekiyor.” Seksenlerde yetişme tarzımın etkisiyle, silahımı çıkarıp etrafta sallamam, ciddiye alınması gereken bir güç olduğumu göstermem gerektiğini düşündüm. Ama iyi karşılanmadı.
Sonrasında meslektaşım bana “Bunu benim cevaplamama izin vermeliydin; sorun olmazdı” dedi. Yeniden çevrimiçi hâle gelmem biraz zaman aldı; o gerilimle titriyordum, kaslarım gerilmişti ve beynim saatte yüz kilometre hızla çalışıyordu ama yalnızca o konu hakkında düşünüyordum.
Geriye dönüp baktığımda, düğmenin değiştiğini hissettiğim anın bu olduğunu düşünüyorum. Belki kendimi daha çabuk toparlayabilirdim. Rahatlayıp başka birinin durumu ele almasına izin verseydim, hayatta kalma açısından bile saldırıya uğrayan ve ormanda tek başına kalan biri olmadığımı anlayabilirdim. Güvendiğim insanların yanındaydım ve onlar devreye girebilirdi. Bu savaşı tek başıma vermiyordum. Beni sonunda yeniden çevrimiçi hâle getiren şey buydu ama biraz zaman aldı.
Carole Osterweil: Bu kesinlikle çok güzel bir örnek. Orada gerçekten ilginç şeyler söyledin. Geriye dönüp baktığında düğmenin değiştiğini hissettiğini fark ettiğini söyledin.
Sana söyleyeceğim başka bir şey de şu: Şu anda bunu anlatırken bile bunun sende bir yankısı olduğuna eminim; çünkü bu olayları hatırladığımızda zamanda geriye taşınırız.
Galen Low: Kesinlikle. Evet.
Carole Osterweil: Bu nedenle kaslarındaki gerginlik ve sesin muhtemelen biraz daha sertleşti.
Düşünme beynini yeniden çevrimiçi hâle getirmeyi öğrenme stratejileri, fiziksel veriyi ve fiziksel bilgiyi fark etmeyi öğrenmekle başlar. “Buramı gerilmiş hissediyorum, avuçlarım terliyor, sesim keskinleşti” gibi. Bu an altın değerindedir.
Bu bir sinyaldir: “Düşünme beynim olması gerektiği kadar çevrimiçi değil.” Bunun sırrı birkaç şey yapmaktır. İlki, bunu adlandırmaktır: “Düşünme beynim olması gerektiği kadar çevrimiçi değil.” Bu sadece zihnimin yaptığı şey.
Sonra fiziksel tepkilerinize kısa bir süre dikkatle ve merakla yaklaşın. “Sesime ne oldu? Avuçlarım neden terliyor?” diye fark edin. Ardından fiziksel benliğinizin daha fazla farkında olmaya dayanan bir şey yapın. Bazı insanlar üç derin nefes almayı önerir. Bunu daha önce duymuşsunuzdur. Nefes verirken parasempatik sinir sistemini, yani sakinleştirici sistemi harekete geçirirsiniz. Bu, düşünme beyninizi yeniden çevrimiçi hâle getirmeye yardımcı olur.
Yapabileceğiniz başka bir şey de burada önümde duran su bardağına uzanıp ona dokunmak ve sadece fark etmektir: “Vay canına, gerçekten soğuk.” Böylece kafamın içinde yaşamayı bırakırım; bardağın soğukluğunu hissederim.
Bir yudum su alıp ağzınızdaki soğuk suyu hissedebilirsiniz. Ya da oturduğunuz koltukta oturuşunuzu değiştirip ayaklarınızı yere sağlamca basabilir ve orta parmaklarınızı oynatabilirsiniz. Çünkü bunu yaparken aynı anda düşünemezsiniz; mantıklı geliyor mu?
Kitapta söz ettiğim, fiziksel benliğinizin farkına varmanızı sağlayan her türlü teknik var. Bunlar her şeyi yavaşlatma eğilimindedir. Size on beş dakika sürmüş gibi gelebilir ama muhtemelen yalnızca bir iki saniye sürer.
Galen Low: Bunu sevdim. Üç derin nefes almak gibi şeyleri çok duyuyoruz ama bazen hıçkırık için bir tedavi gibi geliyor.
Baş aşağı bir bardak su içerim, evet. Ancak bunu fizyolojik açıdan açıkladığınızda, bunların duyusal ya da solunum açısından düzenleyici ve sakinleştirici mekanizmalar olduğu çok mantıklı geliyor. Milyonlarca yıllık evrim boyunca böyle gelişmişler.
Carole Osterweil: Doğru. Ayrıca stres ve stresin zihinsel olduğu kadar fizyolojik bir şey olduğundan daha önce söz etmiştik. Daha önce söylemediğim ama bana çok ilginç gelen bir şey var. Okuldayken beynin bedenimizin komuta merkezi olduğuna inanmam öğretilmişti. İnsan olmayı seviyorum; beynin yukarıdan aşağıya doğru yönettiğini düşünüyordum. Ancak kanıtlar bunun tersini söylüyor: Bilginin yaklaşık %80-90'ı bedenden beyne gidiyor. Bu büyüleyici.
Galen Low: Evet.
Carole Osterweil: Buna uyum sağladığımızda, “Neleri mümkün hâle getiriyoruz?” diye düşünmeye başlıyoruz.
Galen Low: Bu gerçekten ilginç. Beyinlerin kontrol altında olduğunu düşünmeye çok alışığız ama aslında beyin bir yorumlayıcı, değil mi? Görüyor, duyuyor, dokunuyoruz ve başka şeyler de yaşıyoruz; bütün bunlar duyusal bilgiler ve sonra beynimiz tarafından yorumlanıyor. Bu gerçekten ilginç bir bakış açısı.
Carole Osterweil: Beyin sürekli olarak “Güvenli mi, düşmanca mı?” diye değerlendiriyor. Kendimizi güvende hissettiğimizde, insanlarla sosyal bağ kurma yönündeki diğer dürtümüz bizi insanlara yaklaştırıyor. Psikolojik olarak güvende hissettiğimizde gerçekten iyi işler yapabildiğimiz nokta da bu. Duygusal zekâyla hareket etmek de bununla bağlantılı; hepsi birbirine bağlanıyor.
Galen Low: Örnek senaryolara geçebilir miyiz? Daha sonra birlikte ele alabileceğimiz birkaç senaryom var.
Ancak o senaryodaki meslektaşımın açısından düşünüyorum. Ya da bir proje yöneticisinin birinin düşünme beyninin çevrimdışı olduğunu fark ettiği farklı bir senaryoyu ele alabiliriz. O kişiye düşünme beynini yeniden çevrimiçi hâle getirmesi için nasıl yardımcı olabiliriz?
Bir web sitesini baştan inşa ettiğimiz bir senaryoyu hatırlıyorum. Bu bir kamu kurumunun web sitesiydi; risk ve görünürlük çok yüksekti. Canlıya geçişten bir gün önceydik. Tam olarak ne olduğunu hatırlamıyorum ama birlikte çalıştığımız üçüncü taraf bir tedarikçi, çevirmesini beklemediğimiz bir düğmeyi çevirdi ve bir sürü çalışma kayboldu. Teknik mimarımın anlaşılır biçimde öfkelendiğini hatırlıyorum.
Çok hızlı biçimde öfkeli bir suçlama döngüsüne girdik: “Bu sorunu onlar yarattı; düzeltene kadar biz de elimizi kolumuzu bağlayıp oturacağız. Bu onların sorunu.” Bunun düşünme beyninin çevrimdışı olması sayılıp sayılmayacağını bilmiyorum ama gözlemlediğim duygusal tepki kesinlikle savaşma yönündeydi.
Ben de “Peki, içine kapanıp kalmak yerine nasıl ilerlemeye devam ederiz?” diye düşündüm.
Carole Osterweil: Böyle bir durumda ilk yapılması gereken şey, durumun ne kadar zor olduğunu kabul etmektir. Proje dünyasında genellikle göreve odaklanırız: “Devam edelim. Sıradaki ne? Ne yapabiliriz?”
Oysa ilk tepki şu olmalı: “Vay canına, bu gerçekten işleri altüst etti. Nasıl hissettiğini bilmiyorum ama ben gerçekten öfkeliyim.” Bunu meşrulaştırmak çerçevenin bir parçasıdır. Ardından ne yapacağımızı düşünmeden önce biraz alana ihtiyacımız olduğunu söyleyebiliriz.
Bu, duraklatma düğmesine basmak demektir. Ne yapmamız gerekiyor? On dakika ya da bir saat ara vermek, dışarı çıkıp koşmak, yürüyüşe gitmek veya işle ilgili olmayan başka bir şey yapmak gerekebilir. Öfkeli olduğunuz sürece yapıcı bir şey gerçekleştiremezsiniz; aksine daha büyük bir karmaşa yaratabilirsiniz.
Galen Low: Bunu meşrulaştırma fikrini sevdim. Tanıdığım birçok proje yöneticisinin, benim de dâhil olmak üzere, içgüdüsü “Duygularını şimdi yaşama, sonra yaşarsın. Şunu ve bunu yapmamız gerekiyor; harekete geç, dik dur ve devam et” demek.
Oysa beş dakika ara vermek ya da koşuya çıkmak birçok proje yöneticisinin ilk tercihi değil.
Carole Osterweil: Doğru. Ancak ilginç olan şu: Tam da söylediğin gibi, nasıl hissettiğimizi fark etmememiz gerektiği öğretildi. Bunun önemsiz olduğu söylendi. Hislerimizi bastırıp işe devam etmemiz istendi.
Oysa nasıl hissettiğimiz diğer her şeyi belirliyor. Öfkeli hissetmeniz, tüm oyuncaklarınızı bebek arabasından atmanız gerektiği anlamına gelmez. Ancak bu duyguyla ilgilenip “Öfkeliyim. Daha iyi hissetmek için ne yapmam gerekiyor? Öfkeli olduğumu nasıl anlıyorum? Bunu nasıl tersine çevirebilir veya kendimi daha iyi hissettirebilirim?” diye sormak gerekir.
Zor duygularla ilgilenmek, onları bastırmaktan çok daha hızlı biçimde yatışmalarını sağlar.
Galen Low: Çocukları, hatta bebekleri düşündüğümüzde bu gerçekten ilginç. Duygusal düzenleme derken yalnızca duyguya dalmayı değil, verimli değilse ondan nasıl çıkacağımızı da düşünüyoruz. Sonra yetişkin olduğumuzda bunların hepsini unutuyoruz.
Carole Osterweil: Doğru. Dünyaya geldiğimizde duygularımızı düzenleme konusunda tamamen yetersiziz. Kendimizi düzenleyebilecek fizyolojiyi ancak bakım verenlerimizle kurduğumuz ilişkiler aracılığıyla geliştiriyoruz.
Hayatımızın farklı dönemlerinde kendimizi düzenlememize yardımcı olacak diğer insanlara duyduğumuz ihtiyaç her zaman var. Bu nedenle kendi duygularını düzenlemeyi öğrenerek başkalarını düzenlemek, her liderin temel rollerinden ve proje dünyasındaki önemli görevlerden biridir.
Galen Low: Dinleyen bazı kişiler, projelerde beş ya da on dakikanın bulunmadığı senaryolar olduğunu düşünüyor. Teknik mimar koşuya çıkıp sonra geri dönemez. Proje yöneticisinin zamanı olmadığında ne olur? Ekip de zaman açısından sıkışık ve devam etmek zorunda.
Carole Osterweil: Evet. Teknik mimarının da zamanı yok.
Ancak düşünme beyni gerçekten çevrimiçi değil. Dolayısıyla yaptığı işlerin çoğu yeterli kalitede olmayacak. O zaman soru şu: Ne üretiyor ve bunun ileride yaratacağı etkiler neler?
Galen Low: Bu adil. Sonra konu bir riske dönüşüyor. Bazı projelerde bir kişinin düşünme beyninin çevrimdışı olduğunu bilerek daha düşük kaliteli iş yapmasına izin vermek ve bununla daha sonra ilgilenmek en iyi seçenek olabilir.
Ayrıca proje ekibinde bir miktar örtüşme veya yedeklilik bulundurmanın nedenlerinden biri de bu. Projenin tamamı boyunca tam zamanlı çalışan iki teknik mimara ihtiyaç duymayabilirsiniz. Ancak çapraz eğitim faydalı olabilir; böylece biri kısa süreliğine treni kullanabilir.
Bunu bir risk olarak risk kaydıma ekleyebilirim: Kuruluşumuzda çalışmayan biri yanlış düğmeye basarsa teknik mimar öfkelenebilir. Böyle bir durum için planım olmayabilir ama personel planım olabilir. Lansman günü biri hastalanırsa kim devreye girecek? Bu bana bir yedekleme sağlar.
Carole Osterweil: Bu bir konu. Diğeri ise tek bir olaydan daha fazlası. Uzun süre yüksek stresli ortamlarda kaldığımızda ve proje liderleri duraklama düğmesine basamadığında, yaptıkları tek şey kırbacı daha sert sallamak oluyor.
Bu kişiler daha stresli, hatta çoğu zaman zehirli ve acımasız bir kültür oluşturuyor. Bunun büyük ölçekli projelerde çok sık yaşandığını biliyorum.
Galen Low: Baskının derinliği de çok fazla. Görünürlük yüksek, büyük miktarda para söz konusu.
Carole Osterweil: Kesinlikle. Bunun etrafında çok büyük sorular var.
Galen Low: Pandemi müdahalesi sırasında hükümet için çalışan eski bir meslektaşımla yaptığı iş hakkında konuştuğumu hatırlıyorum. Ayağını gazdan çekmenin mümkün olmadığı bir durumdu. Ancak ekibinin ve liderliğinin stres tabanının zaten yüksek olduğunu ve görevin kritik önem taşıdığını anlamak konusunda harika bir iş çıkardığını anlatmıştı.
Kullandığı ifadeye göre insanlar ayak uyduramıyordu ama bu onların yetersiz görüldüğü anlamına gelmiyordu. Hiç kimse ayak uyduramıyordu. Herkesin altı ya da dokuz ay boyunca günde yirmi saat çalışabileceğini düşünmek gerçekçi değildi.
Bunu hesaba katmışlardı. “Gazı kesmememiz gerektiğini biliyoruz; insanların hayatı tehlikede. Ama bunun için plan yapmalıyız. İnsanları tüketip her şey yoluna girecekmiş gibi davranamayız; aksi hâlde düşük kaliteli iş üretiriz” demişlerdi. Bu çok büyük bir risk.
Carole Osterweil: Kesinlikle. Kitapta beden bütçesi olarak adlandırılan şeyi yönetmeyi öğrenmekten de söz ediyorum. Ne kadar yakıtınız kaldığının farkında olmakla ilgili bir şey bu.
Galen Low: Bunu sevdim.
Carole Osterweil: Kendime bütünsel olarak baktığımda ne kadar enerjim olduğunu ve kendimi fazla zorlayıp zorlamadığımı değerlendirmek. Bu tembel olmayı önermek değil. Ancak eskiden şöyle bir görüş vardı: “Bu çok zor bir iş; hafta sonu rahatlarım veya bir şeyler yapıp üzerimdeki yükü atarım.”
Artık kanıtlar “Hayır, gün boyunca her şeyi biriktirmeyin. Günde birkaç kez kendinizi kontrol edin. Nasılsınız? Düşünme beyniniz ne kadar çevrimiçi? Şu anda kendinizi daha dengeli hâle getirmek için ne yapmanız gerekiyor ki devam edebilesiniz?” diyor.
Böylece bütçenizi tamamen aşmak yerine bütçe sınırları içinde kalırsınız.
Galen Low: Beden bütçesi. Çok güzel.
Carole Osterweil: Bu, Lisa Feldman Barrett'ın çalışması. Akademikleşiyoruz.
Galen Low: İşte böyle.
Biraz yön değiştirip eğlenebilir miyiz? Daha önce örneklere direndik. Ben birkaç senaryomu anlattım. Ancak topluluğumuz için birkaç senaryom daha var. Bunları, “İnsanlar Neden Böyle Davranıyor? Senaryo Gösterisi” adlı bir oyun gibi ele alabilir miyiz? Üç senaryom var. Bu kişilerin neden böyle davranıyor olabileceğini ve bir proje yöneticisinin duruma nasıl yaklaşabileceğini, konuştuğumuz kavramları kullanarak birlikte inceleyebiliriz.
Birinci senaryo: Bir ekip üyesi grup ortamında bir şeye evet diyor ama özel bir görüşmede kendisini takip ettiğinizde çok dirençli veya savunmacı davranıyor.
Carole Osterweil: İnsanların sosyal varlıklar olduğunu ve aidiyetin onlar için çok önemli olduğunu söylemiştim.
Grup ortamında herkes her şeyin iyi gittiğini söylüyorsa, “Hayır, iyi gitmiyor” diyen tek kişi olmak büyük cesaret gerektirir. Bu durumda kişi utanç duyabilir; tehdit ya da kaçınma tepkisi ortaya çıkabilir.
Utançla başa çıkmak çok zor bir duygudur. Bu nedenle grubun içinde böyle davranmaları beni hiç şaşırtmaz. Ancak onları kenara çektiğinizde birdenbire tamamen farklı bir hikâye anlatabilirler.
Galen Low: Senaryoya baktığımda ekip üyesinin grup ortamında bunu yapmayı kabul ettiğini, zaman geçtiğini ve teslim tarihinin yaklaştığını düşünüyorum. Proje yöneticisi olarak “Artık hazır olması gerekiyor” diye takip ettiğimde direnç veya savunma görüyorum. “Bu çok zor, yapabileceğim bir şey değil; kesinlikle bu tarihe kadar olmaz” diyorlar.
Bu da benim savaş ya da kaç tepkimi tetikliyor. Bedenim geriliyor ve ilk tepkim “Bunun üstesinden gelemeyeceğini biliyorsan neden evet dedin?” oluyor.
Bu kavramları kullanırsam hem kendi düşünme beynimin ve duygusal durumumun hem de onların durumunun farkında olmam gerekiyor. Empatiyle düşündüğümde, o bağlamda kaçındıkları şeyin utanç olduğunu anlayabilirim.
Sosyal bir ortamda neden evet dediklerini anlayabilirsiniz. Buradan ilerlemek kolay olmayabilir ama konuşmayı dengede tutmaya ve tırmanmasına izin vermemeye yardımcı olur. Çünkü ben bağırırsam duygular daha da tırmanır ve verimlilik daha da düşer.
Carole Osterweil: “Konuşmayı dengelemek” ifadesini kullandın. Bunu düşünmenin iki yolu var. Biri, sözünü ettiğin duygusal seviyeyi dengelemek. Diğeri ise proje yöneticisi olarak, doğrudan yöneticileri olmasanız bile orada bir statü farkı olması.
İnsanlar olarak statünün de son derece farkındayız. “Nerede? Neden hâlâ hazır değil?” diye sorarsanız rütbenizi kullanıyor ve ebeveyn gibi davranıyor olabilirsiniz. Bu da karşı tarafta tepki yaratır.
Burada önemli olan, “Aynı taraftayız” diyerek konuşmayı dengede tutmak. “Bu benim için hayal kırıklığı; senin için de muhtemelen utanç verici. Peki bununla ilgili ne yapacağız?”
Galen Low: Bunu çerçeveleyişini sevdim. Bu senaryonun özellikle çekirdek ekibin parçası olmayan kişilerde çok sık yaşandığını görüyorum. Ekipten biraz uzakta olan veya dışarıdan katılan kişiler, “Bunu yapamam” derlerse işlerini kaybetmekten korktukları için evet diyebilirler.
Kuruluşları “Peki, sözleşmeni bitirir ve bunu yapabilecek birini buluruz” diyebilir. Bu gerçek bir hayatta kalma tehdididir. Müşteri ya da patron korkusu nedeniyle “Evet deyip sonra bir çözüm buluruz” politikası uygulanıyor.
Carole Osterweil: Bu senaryoda başka ilginç bir noktaya da değindin. Düşünme beynimiz daha çevrimiçiyse daha iyi dinlediğimizi düşünüyorum. Böylece “Evet diyor ama pek emin görünmüyor” sinyalini daha iyi fark edebiliriz.
Ardından “Bunun hangi kısmından emin değilsin?” veya “Bundan emin olman için ne gerekiyor?” gibi sorular sorabiliriz. Böylece birbirimizi birlikte yönlendirip anlayışımızı geliştiririz. Ancak bunun için iyi sorular sormak gerekir; etkileşimde, durumun umduğunuz kadar basit olmadığını gösteren bir şey vardır.
Galen Low: Bazı kişilerin bu duruma kuşkucu bir bakışla yaklaştığını, karşı tarafı köşeye sıkıştırmak için şüpheci sorular sorduğunu görüyorum. Senin çerçevelemeni sevdim: İpuçlarını empatik biçimde anlamak için soru sormak ve araştırmak.
Onu sorguya çekmek veya stres durumuna sokmak için değil; o grup ortamında “Evet” dediğini hatırlatacağımız sonraki konuşmadan kaçınmak için sorular sormak. Karşı taraf da “Korkmuştum” diyebilir.
Carole Osterweil: Bunu söyleyecek kadar cesursa.
Galen Low: Evet, doğru.
Carole Osterweil: Hatta neden korktuğunu bilip bilmediği bile belli değil.
Galen Low: Bu da doğru.
İkinci senaryoya geçelim. Bir ekip üyesi, işlerin planlandığı gibi ilerlediğini son teslim tarihinden bir gün öncesine kadar bildiriyor; sonra birden bütün sorunları ortaya çıkarmaya başlıyor.
Birçok proje yöneticisi bunu bana anlatıyor; ben de yaşadım. Her şey başından itibaren %70 tamamlanmış gibi görünüyor ama %70'e gelince duruyor.
Carole Osterweil: Bir yandan bunun bir örüntü olduğunu söylüyorsun; bunun hep böyle olduğunu biliyoruz ama yine de söylenenleri olduğu gibi kabul ediyor ve sonra hayal kırıklığı yaşıyoruz.
Bu nedenle her şeyi bize sunulduğu biçimde kabul etmemeyi öğrenmemiz gerekiyor. Kendimize “İçgüdüm bana ne söylüyor?” diye soracak kadar alan açmalıyız.
Buna inanıyor muyum, yoksa işin %70 ya da %90 tamamlandığını duymayı o kadar mı istiyorum ki bunu sorgulamadan kabul edeceğim? “Burada gerçekten ne düşünüyorum?” diye sormayı ve kendinizi dinlemeyi öğrenmek çok yararlı olabilir.
Galen Low: Bunu olduğu gibi kabul etme nedeninizin proje yönetiminden çok kendi stres düzeyinizle ilgili olabileceği gerçekten ilginç. Zamanın %50'si geçtiyse ilerlemenin de %50 olması gerektiğini düşünüyoruz.
Karşı taraf da programa uygun görünmek için %50 ilerleme olduğunu söylüyor. Daha fazla soru sormak istemiyorsunuz çünkü ya öyle değilse? Ancak bence bu, proje yöneticisi için çok önemli bir beceri olan zor bir konuşmaya doğru ilerlemekle ilgili.
İlk senaryoda söylediğin gibi, doğru birkaç soruyu sormak, konuşma için uygun bağlamı oluşturmak ve onu dengelemek gerekir. Bu, “%50 mi? Emin misin?” gibi bir konuşma olmamalı.
Carole Osterweil: Ama farklı açılardan bakabiliriz. Yüzde gerçekten yararlı mı?
Galen Low: Haklısın.
Carole Osterweil: Asıl sorulması gereken soru belki de şu: “Bunu yapacağını söyledin. Önündeki engeller neler? Seni ne durdurabilir?” Daha önceki bir podcast'te Josh Ramirez ile yaptığın konuşmada da buna değinmiştin. Yüzde tamamlanma gibi kısa yol sorularından daha keskin sorular sormak gerekir; çünkü yüzdeler çoğu zaman yeterli bilgi sağlamaz.
Galen Low: İşin doğası da böyle. Ev yenilemek veya IKEA mobilyası kurmak gibi birçok işte ilk birkaç adım zordur, ortası nispeten kolaydır; sorunların çoğu da aslında sonda ortaya çıkar. “Bir dakika, bunu ters takmışım” ya da “Ölçmediğim için buraya sığmıyor” dersiniz.
Sorunların sonda ortaya çıkması doğaldır. Bunu kabul edip tamamlanma yüzdesinden daha akıllı sorular sormamız gerekir.
Carole Osterweil: Her proje yöneticisinin kendisine sorması gereken başka akıllı bir soru da şu: “Burada kendimi en savunmasız hissettiğim yer neresi?” Çünkü cevabını bilmeniz gereken şey budur. “Beni şimdi ne rahatlatır?”
Galen Low: Kesinlikle. Konuyu tekrar risk yönetimine getiriyoruz. Benim bulunduğum çevrelerde risk yönetimi çok teknik ve çekici olmayan bir iş gibi görülüyor. Zor ve kimse ters gidecek şeyler hakkında konuşmak istemiyor.
Ancak bunu “Kendimizi en savunmasız nerede hissediyoruz?” diye çerçevelediğinizde, ekiple bu konuşmayı yapmak için duygusal olgunluğa, ilişkiye ve psikolojik güvenliğe ihtiyaç duyuyorsunuz. Bu, “Bu riski sıralayalım, ardından nitel ve nicel analiz yapalım” demekten çok daha üretken.
Carole Osterweil: Doğru. Ayrıca bunlar değişir. Dünya etrafımızda hareket eder; geçen hafta kendimi en savunmasız hissettiğim konu gelecek hafta aynı olmayabilir.
Galen Low: Evet, geleceğe kristal küreyle bakma konusuna dönüyoruz.
Carole Osterweil: Bunu söylemekten nefret ediyorum.
Galen Low: Plan yapmak zor. Her şey sis içinde. Belirsiz ve değişken bir dünyada yaşıyoruz.
Son senaryo. Aynı kavramlardan yararlanıyor. Bir ekip üyesi fikirleri hemen reddediyor; imkânsız olduklarını veya kabul etmek için yeterli bilgiye sahip olmadığını söylüyor. Oysa bunun mümkün olduğunu biliyor, biz de biliyoruz.
Carole Osterweil: Bu davranışın tekrar tekrar ortaya çıkması mı rahatsız edici?
Galen Low: Bunu söylemen ilginç; çünkü deneyimlerime denk düşen bazı şeyleri düşündüğümde, kişinin fikirleri sürekli reddetmesinden çok, tekrar tekrar yaşadığı zorlu deneyimlerin ilk tepkisini belirlediğini düşünüyorum.
Bu kişi sürekli suç işleyen biri değil; tekrar tekrar mağdur olan biri.
Carole Osterweil: Vay canına. Bu sana ne söylüyor?
Galen Low: Eğer birlikte sık çalıştığım biriyse, projelerde yeterli güvenlik düzeyi oluşturmadığımı ve geçmişte onları strese sokup düşünme beyinlerini çevrimdışı hâle getirdiğimi fark etmem gerekiyor.
Bunun ötesinde, çok sayıda kötü proje yöneticisi var. Proje yöneticilerinin sürekli kırbaç salladığı ve işin %90'ı tamamlanmışken neden %95 olmadığını sorduğu projelerde çalışan ekip üyeleri de var. Böyle durumlarda kalıcı olmayan ama zamanla yıkılması gereken savunma duvarları oluşabiliyor.
Carole Osterweil: “Travma” kelimesini kullandın. Bu kelimeyi kullanırken dikkatli olmak istiyorum. Büyük bir kelime. Var olmadığını söylemiyorum ama genellikle biraz gelişigüzel kullanıyoruz.
Hepimiz için çok insani olan şu tepkiyi söyleyebilirim: Beynimiz tahmin eden bir makinedir. Geçmiş deneyimlerimizi alıp önümüzde aynı şeyin gerçekleşeceğini varsayma eğilimindeyiz. Bu da tepkimizi belirler.
Bu nedenle, karşılanmamış beklentilerle dolu bir konuşma örüntüsünün tekrarlanacağını öngörebiliriz. Soru şu: Bunun farklı bir konuşma olacağını nasıl gösterebilirim?
Belki bunu rutin ekip toplantısında yapmamalısınız. Çevrimiçi değilseniz bir kafeye gidebilirsiniz. Bu konuşmanın farklı olduğunu göstermek için ortamı nasıl kurabilirsiniz? Konuşmaya başlamadan önce “Bu örüntüye girmek istemiyorum” diyerek çerçeveyi nasıl oluşturabilirsiniz?
Galen Low: Buna bayıldım. Biyolojik açıdan düşündüğümüzde mantıklı. Hayatta kalma içgüdümüz ve mekanizmalarımız örüntüleri tanımaya ve onlarla başa çıkacak stratejiler geliştirmeye dayanıyor.
“Bu o örüntü değil” demek, kişinin beynine bunun farklı olduğunu gösteriyor. Bunu yüksek sesle söylemek, bağlamı değiştirmek ve farkı yaratmak çok güçlü.
Carole Osterweil: Bazen “Bu konuşmayı henüz başarılı bir biçimde gerçekleştiremedik. Bunu nasıl farklı yapabiliriz? Senin için ne işe yarar, benim için ne işe yarar ve bu konuşmayı nasıl yapacağız?” demek gerekir.
Bunu birlikte kararlaştırmak için zaman ayırmak, zihin okumaya çalışmaktan çok daha yararlı olabilir. Proje yöneticilerini her zaman zihin okuyucusu olmamaları konusunda uyarıyorum.
Başkasının zihninde ne olduğunu bilemezsiniz; çünkü onun yaşam deneyimlerine sahip değilsiniz. Bu yüzden onlara sorun. Neler olduğunu biliyorlarsa size anlatırlar, bazen anlatmazlar. Ancak soru şu olmalı: “Bunu ikimiz için de nasıl yararlı hâle getirebiliriz?”
Galen Low: Zihin okumak ilişkileri geliştirmez; en azından bir sohbet kadar hızlı geliştirmez.
Carole Osterweil: Hayır. Çok fazla emek ister. Gece üç saat uyanık kalıp onların gerçekten ne düşündüğünü anlamaya çalışmak yerine doğrudan sormak daha iyi.
Galen Low: Beş dakikada çözebilirdin.
Carole Osterweil: Kendine eziyet etme. Cevabı bilmiyorum.
Galen Low: Buna bayıldım. Senaryo gösterisi bölümünde bana eşlik ettiğin için teşekkürler. Bu harikaydı. Seninle bunları konuşacağım için çok heyecanlıydım. Yaklaşımını çok seviyorum çünkü son derece pratik.
Bunu gerçek dünya senaryolarında kanıtladık. Bu kelimeleri fazla soyut veya teorik bulan insanlar için, onların gerçek hayatta kullanılabileceğini gösterdik.
Sadece farklı bir yaklaşım gerektirebilir. Zaman yatırımının getirisi de farklıdır. İçgüdünüz doğrudan devam etmek olabilir ama bazen iş kalitesinin artması için düşünme beynini yeniden çevrimiçi hâle getirmek daha üretkendir.
Ekip dinamiği, iş birliği ve ortak çalışma çabası daha iyi olur. Her şey kötü olsa bile yalnızca teslim tarihine yetişmek için köşeleri kesmeye çalışmaktan daha iyidir.
Carole Osterweil: Hepimiz bunu yaşadık ve yaptık sanırım. Yavaşlayabileceğimizi fark etmemiz için kaç kişinin tükenmesi gerekiyor?
Galen Low: Bu, insanlık için bir slogan gibi: Bazen zorlamayı ne zaman bırakacağımızı bilmiyoruz.
Yaptığın çalışmayı gerçekten takdir ediyorum; çünkü onu üretken hâle getiriyorsun. Konuyu süslü ve belirsiz bir şey olarak değil, kim olduğumuz ve buraya nasıl geldiğimizle ilgili bir konu olarak ele alıyorsun.
Bugün dünyada insanların kendilerini çok fazla ve çok sert zorladığı, çok hızlı büyüdüğü, kazanmanın veya başarının ne anlama geldiği uğruna fazla acımasızlaştığı pek çok örnek var. Bazen sosyal varlıklar olarak insanlık dokusuna büyük zarar veriyoruz.
Carole Osterweil: Kendilerine de zarar veriyorlar. Buna şunu eklemek isterim: Bazı çerçevelere değindik. Sosyal tehdit alanları, statü, özerklik, ilişkiler gibi kolay anlaşılır şeylerden söz edebiliriz.
Bunlara eşlik eden, insanların konuyu uygulanabilir pratiklere dönüştürmesine yardımcı olacak bazı kısa hatırlatıcılar da var.
Galen Low: Bunu sevdim. Bana bağlantıları göndermeni isteyeceğim; program notlarına eklerim.
Carole Osterweil: Gönderebilirim.
Galen Low: Carole, bugün zaman ayırdığın için çok teşekkürler. Çok eğlenceliydi; harika vakit geçirdim. Seninle yaptığım her konuşma çok öğretici.
Carole Osterweil: Bunun için teşekkür ederim. Beni davet ettiğin için de teşekkürler. Bu alanı seninle birlikte incelemek ve dijital proje yönetimine dair bakış açını dinlemek çok keyifliydi. Bu alan hakkında bir şeyler biliyorum ama senin kadar değil. Ben de çok şey öğrendim.
Galen Low: Güzel bir alışveriş oldu. Seni tekrar ağırlamak isterim. Belki topluluğumuzda da bir şeyler yapabiliriz; çünkü bunların topluluğumuzdaki insanların da gündeminde olduğunu düşünüyorum.
Carole Osterweil: Harika. Eğlenceli olur. Teşekkürler.
Galen Low: İşte böyle arkadaşlar. Her zaman olduğu gibi, binlerce benzer düşünceli proje yönetimi savunucusuyla sohbete katılmak isterseniz topluluğumuza katılın. Daha fazla bilgi edinmek için thedigitalprojectmanager.com/membership adresini ziyaret edin. Bugün duyduklarınızı beğendiyseniz abone olun ve thedigitalprojectmanager.com üzerinden iletişimde kalın.
Bir sonraki buluşmamıza kadar dinlediğiniz için teşekkürler.
